Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1885 en 1890

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1885 en 1890. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1885 en 1890 komt er in Nederland een Leerplichtwet en Arbeidswet, en wordt het kiesrecht uitgebreid. Desondanks zijn er grote en uiteindelijk effectieve stakingen van veen- en havenarbeiders voor meer loon. Koning Willem III wordt door de Staten-Generaal ongeschikt verklaard, en is er een grote scheuring binnen de Hervormde Kerk. In Amsterdam wordt het Rijksmuseum, Concertgebouw, Centraal Station en theater Carré geopend, maar krijgt ook te maken met een palingoproer. In Scheveningen brandt het Kurhaus volledig af, en wordt in Leiden een seriemoordenares levenslang veroordeeld. Vincent van Gogh schildert enkele van zijn beroemde schilderijen, en openen V&D en Albert Heijn hun eerste winkel.

Samenleving

Nederland groeit van 4.236.000 naar 4.391.000 inwoners (schatting).

De Nederlandse economie is zich nog steeds aan het herstellen van de economische depressie (1870).

De verzuiling is sterk aanwezig in de samenleving. Katholieken, protestanten, socialisten en liberalen leven grotendeels gescheiden werelden.

De woningnood in steden blijft een probleem ^{➔Krantenbericht}, en de arbeidsomstandigheden zijn slecht, maar arbeidersbewegingen krijgen steeds meer voet aan de grond.

De industrialisatie neemt flink toe, met name in de textiel- en metaalindustrie.

• 1886 – Bij de “Palingoproer” in de Amsterdamse Jordaan vallen 26 doden en tientallen gewonden vanwege hevige rellen omdat de politie een einde maakt aan het verboden spel “palingtrekken. ^{➔Krantenbericht}

• 1887 – De socialistische leider Ferdinand Domela Nieuwenhuis wordt triomfantelijk onthaald door Amsterdamse arbeiders na zijn vrijlating uit de gevangenis, waar hij een straf uitzat wegens majesteitsschennis. Hij werd gezien als een held en symbool van verzet tegen sociale ongelijkheid en de monarchie. ^{➔Krantenbericht}

• 1888 – In Appelscha (Friesland, en later ook in Drenthe) organiseren veenarbeiders een grote staking waarbij ze hogere lonen eisen en afschaffing van de gedwongen winkelnering, en met succes. Dit is de eerste grootschalige arbeidersstaking in Nederland en krijgt een grote impact op de arbeidersbeweging. ^{➔Krantenbericht}

• 1889 – De meter wordt opnieuw gedefinieerd als de afstand tussen twee krassen op een platina staaf om een nauwkeurige en reproduceerbare standaard te bieden. ^{➔Krantenbericht}
• Na Londen volgt ook in de haven van Rotterdam een grote staking, die met veel politiegeweld wordt neergeslagen. Echter komt er wel een akkoord over een loonsverhoging, en worden uitbetalingen niet meer in de kroeg gedaan, maar in het pakhuis of kantoor. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam wordt de “Vrije Vrouwenvereeniging” opgericht met Wilhelmina Drucker als voorzitter. ^{➔Krantenbericht}

Politiek

Het liberaal behoudend Kabinet-Heemskerk Azn. (1883-) treedt in 1888 af door gebrek aan steun, en wordt opgevolgd door het christelijke Kabinet-Mackay (1888-1891), wat als eerste een christelijke coalitie vormt. ^➔Bron

• 1885 – De Liberale Unie wordt opgericht, een belangrijke politieke partij die de liberale stroming in Nederland verenigt. ^{➔Krantenbericht}

• 1886 – De eerste Parlementaire Enquête begint en gaat over de toestand in fabrieken en werkplaatsen, met name over de situatie van arbeiders en kinderen. Het onderzoek duurt 2 jaar. De resultaten van de Parlementaire Enquête worden gepresenteerd en vormen de basis voor de Arbeidswet (1890), die belangrijke verbeteringen brengt, zoals het beperken van kinderarbeid en het reguleren van werktijden. ^{➔Krantenbericht}

• 1887 – Het kiesrecht wordt uitgebreid waardoor meer mannen kunnen stemmen, afhankelijk van hun geschiktheid en maatschappelijke welstand. ^➔Bron

Koningshuis

Willem III is de koning, gehuwd met koningin Emma. Zijn gezondheid en gedrag geven steeds meer zorgen, waardoor hij de bijnaam “Koning Gorilla” krijgt, waar zelfs pamfletten en prents van worden ontworpen. ^{➔Krantenbericht}

Koningin Emma speelt een belangrijke rol als stabiliserende factor. Hun dochter Wilhelmina (5-10 jaar) is (en blijft) enig kind.

• 1885 – Ter ere van de 5e verjaardag van prinses Wilhelmina wordt op 31 augustus Prinsessedag ingesteld. Het initiatief komt van een hoofdredacteur van een Utrechtse krant, met als doel om de nationale eenheid te bevorderen door het samenbrengen van het volk, het vieren van het koningshuis en een nationale feestdag voor de kinderen, het latere Koninginnedag. ^{➔Krantenbericht}

• 1888 – Helena van Nassau (van Waldeck-Pyrmont) (57), de moeder van koningin Emma, overlijdt aan tbc. ^{➔Krantenbericht}

• 1889 – De Staten-Generaal bepalen dat koning Willem III vanwege ziekte niet in staat is om het regeringsambt uit te oefenen. ^{➔Krantenbericht}

Religie

• 1886 – Binnen de Nederlandse Hervormde Kerk ontstaat een kerkscheuring vanwege kritiek op het kerkbestuur. Hierbij worden 80 leden, waaronder Abraham Kuyper, geschorst. Uit protest bezet Kuyper samen met zijn aanhangers tijdelijk de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Hierna richt hij de Gereformeerde Kerk op waarmee hij een nieuwe kerkelijke stroming vormt die zich afzet tegen de liberale koers van de Hervormde Kerk (de “Doleantie”). ^{➔Krantenbericht}

• 1887 – Het Leger des Heils begint zijn evangelisatiewerk in Nederland met de eerste openbare bijeenkomst in Amsterdam. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen (Nederland)

De spoorwegen blijven zich uitbreiden, wat de mobiliteit in Nederland vergroot. ^➔Bron

• 1885 – In Amsterdam wordt het Rijksmuseumgebouw geopend, en komt er een permanente vlooienmarkt op het Waterlooplein. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}
• In Valkenburg (Limburg) wordt de “Vereniging voor Vreemdelingenverkeer” opgericht, de eerste VVV van Nederland. ^{➔Krantenbericht}

• 1886 – In Kinderdijk (Zuid-Holland) wordt de eerste elektriciteitscentrale in gebruik genomen, en is een belangrijke stap in de elektrificatie van Nederland. ^{➔Krantenbericht}
• In Zaandam wordt de brood- en beschuitfabriek Verkade opgericht. ^➔Bron

• 1887 – De zwagers Willem Vroom en Anton Dreesmann beginnen een winkel aan de Amsterdamse Weesperstraat, waarbij alle artikelen een vaste prijs hebben die niet onderhandelbaar zijn, wat voor die tijd revolutionair is. ^➔Bron
• In Oostzaan neemt Albert Heijn de kruidenierswinkel van zijn vader over. Het wordt een groot succes waardoor hij 8 jaar later uitbreidt met een filiaal in Purmerend. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}
• In Amsterdam wordt het Koninklijk Circustheater Carré geopend, vernoemd naar de oprichter Oscar Carré. Echter zijn de eerste recenties niet al te positief vanwege de ‘ververloose planken zonder eenig comfort, de wind die door de spleten blaast en de vunzige gaslucht’. ^{➔Krantenbericht}

• 1888 – In Amsterdam wordt het Concertgebouw geopend. ^{➔Krantenbericht}

• 1889 – In Amsterdam wordt het Centraal Station geopend, en wordt een belangrijk knooppunt voor het Nederlandse spoorwegnet. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen (wereldwijd)

• 1885 – De Einspur, (Eenspoor) de eerste motorfiets die wordt gepresenteerd door Gottlieb Daimler en Wilhelm Maybach. ^➔Bron
• In Washington D.C. (VS) wordt het Washington Monument geopend, en is op dat moment het hoogste bouwwerk ter wereld (169 meter). ^{➔Krantenbericht}

• 1886 – In New York wordt het Vrijheidsbeeld onthuld, als geschenk van Frankrijk aan de VS. ^{➔Krantenbericht}

• 1887 – Emile Berliner krijgt patent op de grammofoon. ^➔Bron

• 1888 – De Fransman Louis Le Prince maakt als eerste een bewegend beeld van 2 seconden, waarmee hij een pionier in de filmgeschiedenis wordt. ^➔Bron
• Bertha Benz rijdt met haar twee kinderen van Mannheim naar Pforzheim en terug, in totaal 194 kilometer. Hiermee maakt ze de eerste langeafstandsrit met een automobiel (geproduceerd door haar echtgenoot Carl). ^➔Bron

• 1889 – In Parijs wordt tijdens de Wereldtentoonstelling de Eiffeltoren opengesteld. ^{➔Krantenbericht}

Medische mijlpalen

• 1885 – De Franse scheikundige en bioloog Louis Pasteur voert de eerste vaccinatie tegen hondsdolheid uit op een jongen van 9 jaar oud. ^{➔Krantenbericht}

Rampen

• 1886 – Een jaar na de opening, brandt het Kurhaus in Scheveningen geheel af, waarschijnlijk veroorzaakt omdat een dienstbode een spirituslampje heeft laten omvallen. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

• 1887 – Bij Dover zinkt het passagiersschip W.A. Scholten na een aanvaring in dichte mist waarbij het midscheeps wordt geraakt en binnen een half uur zinkt. Er komen 132 opvarenden om. ^{➔Krantenbericht}

Opvallend nieuws

• 1885 – In Leiden wordt de seriemoordenares – en grootste gifmengster ooit – Maria Swanenburg veroordeeld voor levenslang in het tuchthuis. Ze vergiftigde 65 buurtgenoten van wie er 23 overleden, maar werd verdacht van het doden van meer dan 100 personen. ^{➔Krantenbericht}

• 1886 – In Amsterdam worden de eerste zwemwedstrijden voor vrouwen gehouden. Er doen 17 meisjes en vrouwen mee in de onderdelen ‘snelzwemmen op de buik’, ‘fraai zwemmen’ en ‘snelzwemmen op de rug’. Sommigen vinden de wedstrijd een ‘eigenaardig feest’, maar anderen vinden het ‘onfatsoenlijk’ en spreken er schande van omdat het ‘niet bevorderlijk is voor de openbare zedelijkheid’. De directie is al voorbereid op kritiek: het zwembad is die dag voor mannen verboden terrein en dulden zij ‘geen andere mannelijke jury-leden dan zeer bejaarde’. ^➔Bron

Kunst

Vincent van Gogh schildert “De aardappeleters” (1885), één van zijn beroemde zelfportretten (1887), in Arles de eerste twee versies van zijn Zonnebloemen en zijn “Slaapkamer in Arles” (1888), “Olijfbomen in berglandschap” en “Sterrennacht” (1889). ^➔Bron

• 1889 – August Reyding produceert de eerste Nederlandse revue “Naar de Eiffeltoren!”. ^{➔Krantenbericht}

Buitenland

• 1885 – Grover Cleveland wordt ingezworen als de 22e president van de VS. ^{➔Krantenbericht}

• 1886 – In de Zuid-Afrikaanse Republiek wordt de stad Johannesburg gesticht, omdat er goud wordt gevonden. ^{➔Krantenbericht}

• 1887 – Bloody Sunday: In Londen loopt een demonstratie tegen het Britse beleid in Ierland uit op een bloedige confrontatie met de politie. ^{➔Krantenbericht}

• 1888 – Londen wordt geteisterd door een mysterieuze seriemoordenaar “Jack the Ripper”. Hij verkracht, verminkt en vermoord 5 vrouwen. ^{➔Krantenbericht}

• 1889 – In de VS worden North Dakota, South Dakota, Montana en Washington opgenomen als staat. ^{➔Krantenbericht}
• De doortrekking van de Tien Tsinspoorweg in China wordt belemmerd door een brand, wat onrust veroorzaakt bij de bijgelovige bevolking. Om hen gerust te stellen raadpleegt de keizer enkele sterrenwichelaars, maar zij verklaren dat de brand een slecht voorteken is en waarschuwen tegen deze ‘westerse uitvinding’. Uiteindelijk besluit de keizer om verdere uitbreiding van de spoorweg te verbieden. ^{➔Krantenbericht}

Overleden

• 1885 – Oud-president Ulysses S. Grant (63) overlijdt aan keelkanker. In zijn laatste maanden werkt hij nog wanhopig aan zijn memoires, die hij een paar dagen voor zijn dood voltooid. Hiermee kon hij zijn gezin goed achterlaten na het eerdere verlies van het familiekapitaal. ^{➔Krantenbericht}

• 1886 – De Duitse vorst Lodewijk II van Beieren (de Sprookjeskoning) verdrinkt samen met zijn arts onder mysterieuze omstandigheden in de Würmsee. Zijn dood leidt tot veel speculaties omdat hij vlak daarvoor was afgezet wegens “geestelijke onbekwaamheid”. ^{➔Krantenbericht}
• Oud-president Chester Arthur (56) overlijdt aan nierfalen. Hij werd onverwacht president na de moord op president James Garfield. Arthur was redelijk populair door zijn maatschappelijke hervormingen. ^{➔Krantenbericht}

• 1887 – Eduard Douwes Dekker (66), de schrijver bekend als Multatuli en zijn boek “Max Havelaar”, overlijdt tijdens een astma-aanval aan een hartaanval. ^{➔Krantenbericht}

• 1888 – Willem I (90), koning van Pruisen en keizer van het Duitse Rijk, overlijdt aan een longontsteking. Hij is de oudste regerende vorst (tot Gustaaf V van Zweden in 1950). Het jaar 1888 wordt bekend als het “Drie Keizer Jaar” omdat er in dat jaar 3 keizers over Duitsland regeerden. ^{➔Krantenbericht}
  • Willem I werd opgevolgd door zijn zoon Frederik III (56), die na 99 dagen overlijdt door keelkanker. ^{➔Krantenbericht}
  • Frederik wordt opgevolgd door zijn zoon Willem II. ^{➔Krantenbericht}

• 1889 – Kroonprins Rudolf van Oostenrijk-Hongarije (de enige zoon van keizer Frans Jozef I en keizerin Elisabeth (Sisi)) pleegt samen met zijn 17-jarige maîtresse Mary von Vetsera zelfmoord in het jachtslot Mayerling. Deze tragische gebeurtenis heeft grote gevolgen voor de Habsburgse dynastie, aangezien Rudolf de enige troonopvolger was. De kranten vermelden dat hij overleden was aan een beroerte, doch zijn er ook al snel berichten dat hij ‘met een kogel in zijn borst’ op bed is gevonden. Rudolf liet enkele brieven achter, maar de laatste is niet bewaard gebleven. Het overlijden van zijn maîtresse wordt nergens vermeld; zowel zijn affaire als de omstandigheden zijn duidelijk in de doofpot gestopt. Door de jaren heen zijn er verschillende complottheorieën en speculaties ontstaan over wat er werkelijk is gebeurd, maar tot heden is er nog niet opgehelderd. ^{➔Krantenbericht}

Welke van jouw voorouders zijn in deze periode geboren, getrouwd of overleden?

Tijdlijn van mijn voorouders

Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1885-1890 in beeld

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1885 en 1890. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.