Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Bedelingsregisters Utrecht, arme voorouders vinden

Tien jaar geleden ben ik begonnen met onderzoek naar mijn voorouders; soms intensief, soms weer tijden niet. Een zeer groot deel van mijn voorouders woonde de afgelopen eeuwen in de provincie Utrecht; mijn moeders familie vooral in de stad.

Bedelingsregisters Utrecht, arme voorouders vinden
Bron: Archief Utrecht, Bedelingsregister, Hendrika Malet (klik om te vergroten)

Over de voorouders van mijn opa van moeders kant is veel te vinden: hij was een afstammeling van de bekende hoveniersfamilie Van der Steen. Momenteel heeft echter vooral mijn moederlijn mijn aandacht.

Voormoeders

Doordat ik veel bezig was en ben met persoonlijke ontwikkeling werd ik langzaam maar zeker vooral benieuwd naar mijn voormoeders: van moeder op moeder op moeder. Immers: een dochter krijgt van haar moeder zoveel mee. Praktisch (koken, huishouden, kinderen), levenslessen en waarden.

Ik kon me voorstellen dat wat ik van mijn moeder geleerd had, zij weer hoorde van haar moeder en zo verder. Ik wilde daarom weten wie mijn voormoeders waren en kijken of ik gevoelsmatig dichter bij hen kon komen.

Mijn voormoeders (vanaf ongeveer 1780) kwamen allemaal uit Utrecht en waren arm, echt arm. Getrouwd, soms tweemaal, met veel kinderen van wie er maar weinig opgroeiden. Maar hoe kon ik ze beter leren kennen? Zeker over vrouwen en dan vooral árme vrouwen, is er weinig te vinden. Voor hen geen erfenissen of boedels die ze achterlieten bij hun sterven. Want ze hadden niets. Maar juist doordat ze zo arm waren is er toch wel iets bewaard, in ieder geval in Utrecht: de bedelingsregisters van de diaconie in Utrecht.

Diaconie

De diaconie der Nederlands Hervormde Gemeente in Utrecht hield registers bij rond de kerkelijke armenzorg. De scans zijn (vanaf 2019) bij het Utrechts Archief online in te zien en te downloaden. Hierin staat informatie over personen en gezinnen en de (geldelijke) ondersteuning die ze kregen. Dat kon zijn: een vaste maandelijkse of driemaandelijkse bedeling in geld, een tijdelijke toelage; ondersteuning in levensmiddelen, brandstof of kleding, een vrije woning en gratis onderwijs. Een aantal van mijn voormoeders kreeg ondersteuning en is in deze archieven terug te vinden.

Bedelingsregister

Mijn favoriete voormoeder is Hendrica Malet, geboren in 1820 op een koude winterdag bij de Witte Vrouwenpoort. Ik weet niet precies wat me raakt in haar verhaal. Misschien wel omdat ze jong wees werd, een zwakke gezondheid had en veel verlies heeft gekend, en toch de leeftijd van 84 jaar wist te bereiken.

Voordat ik de verslagen van de diaconie ontdekte, wist ik ‘slechts’ waar en wanneer ze geboren werd, dat ze drie was toen haar vader stierf en acht toen haar moeder overleed. Ze is werkster van beroep als ze trouwt, is arm (staat in de huwelijksbijlagen), krijgt en verliest veel kinderen, wordt weduwe, hertrouwt, wordt weer weduwe en sterft in het oude mannen- en vrouwenhuis Oudaen op de Oudegracht. In de geboorteakten van de kinderen staan ook de straten waar ze woonden en het beroep van haar man.

Ik heb drie bedelingsoverzichten van Hendrica (en in eerste instantie ook haar man) gevonden. Hierin staan naast de bedragen die het gezin ontving meer informatie over haar en haar man.

Hieronder wat stukken uitvergroot en mijn toelichting:

(Klik op de foto rechtsboven om te vergroten)

  • Hendrik Gerardus van der Wolk, de man van Hendrica, kon op zijn 38e jaar slecht zien.
  • Zijzelf was zwak.
  • Haar man overleed aan cholera; volgens zijn overlijdensakte op 13 juni 1866. Vanaf dat moment zie je dat de bedragen voor het gezin vele malen hoger werden.
  • Haar man was afgescheiden (van de kerk), maar dat is doorgekrast en Hervormd is toegevoegd. Kwam hij tot inkeer of is dit na zijn dood toegevoegd?
  • Verder staat er dat de man kleermaker was en dat de weduwe (dus pas na zijn dood) een hout- en turfwinkeltje dreef.

Met al deze kennis ging ik me steeds meer afvragen. Hoe arm was arm eigenlijk? Wat aten ze? Wat was cholera precies voor een ziekte? Hoe zat het precies met de diaconie? En zo’n winkeltje, was dat bij huis? En toen begon mijn speurwerk pas echt. Mijn verhaal over Hendrica is nog niet af. Ze was wees op haar 8e jaar en duikt pas weer op als ze gaat trouwen. Waar was ze in de tussentijd? Daarvoor ga ik snel eens naar het archief.

Intussen sta ik regelmatig stil bij mijn voormoeders, bijvoorbeeld wanneer ik ‘gewoon’ een ei kook of verse groenten op tafel zet. Zonder deze Utrechtse vrouwen was ik er niet geweest. Het maakt me bewuster van mijn leven en wie ik ben.

Hoe ik het plaatje rond Hendrica verder inkleurde, lees je in het volgende artikel van mijn hand: Stamboomonderzoek, verhalen inkleuren met boeken en kunst.

Bronnen

Bedelingsregisters Utrecht Nederlandse hervormde Gemeente Utrecht, diaconie Bedelingsregisters Open Archieven

U heeft zojuist gelezen: Bedelingsregisters Utrecht, arme voorouders vinden

Het verhaal van Louisa de Rochemont | Geschiedenis van het notariaat | De Schote clan Frazer
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
Lisette-Geel-JolandaKruseFotografie.jpg

Mijn naam is Lisette Geel-Gerssen (1971). In mijn dagelijks leven ben ik abstract fotograaf en schrijf ik als zelfstandig strategisch communicatieadviseur verhalen op van organisaties en ondernemers. Altijd op zoek naar de essentie, in woorden en in beelden. Misschien is het daarom dat ik me ook bezighoud met stamboomonderzoek.  Ik hou van het speuren naar waar ik vandaan kom. Wat me het meeste bezighoudt is het verhaal creëren met de feiten die ik vind. Momenteel onderzoek ik vooral mijn voormoederlijn. Deze vrouwen waren arm en leefden in Utrecht. Met onderzoek en verbeelding breng ik hun levens tot leven.

Namen die ik o.a. onderzoek: Broer, Tieland, Van der Wolk, Malet, Van der Steen (Utrecht), Gerssen (provincie Utrecht), Scheepmaker en De Graaff (Amsterdam)

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...