Langs kronkelwegen terug in de tijd 1 – Met vallen en opstaan
In onze familiegeschiedenis geen beroemdheden die op schilderijen vereeuwigd worden, edellieden in prachtige kledij, mensen die uitvindingen doen, de wereld naar hun hand zetten of grote reizen ondernemen. Maar gewone, hardwerkende arbeiders en boeren, die het in de boeken meestal niet verder schoppen dan geboren worden en obiit (sterven).
Toch is het mooi een kijkje te nemen in wat is geweest. Minimale sporen weliswaar, maar die wel leidden tot wat er nu van ons bestaat.
Met vallen en opstaan mijn stamboom uitzoeken
Van deze ‘gewone’ mensen vind je helaas minder informatie dan men bijvoorbeeld in het programma Verborgen Verleden naar boven haalt, vaak met een brede (afgedwaalde) stamboom. Daar worden aan bekende Nederlanders door de redactie gevonden documenten en foto’s op een presenteerblaadje aangereikt; lang niet zo leuk als zelf zoeken en zelf vinden!
Want de weg naar het doel is minstens zo spannend en plezierig als het vinden van dat doel. Een stamboom uitzoeken vraagt veel speurwerk, het is net puzzelen. Het noteren van die vondsten is eveneens puzzelen, want hoe leg je al die informatie vast? Als je verzamelt zonder bronbeschrijving of link, en je wilt iets terug kijken, lukt dat amper. Vaak moet je dan gewoon opnieuw beginnen (met zoeken).
Verwacht van mij geen handleiding stamboom uitzoeken; dat is voor iedereen weer anders. Maar misschien vind je wat aanknopingspunten in mijn verhaal.
Door het zoeken naar de verhalen zijn onze voorouders zelfs een beetje gaan leven. Al kijken we wel met ogen van de 21e eeuw naar hún tijd: oorlogen waarmee ze te kampen hebben, moeders die in het kraambed sterven, vaders die jong overlijden, kinderen die niet oud worden, branden, de pest… Zeker als die mensen een naam krijgen, zoals mijn voormoeder Catalijn, en gevonden worden in de grote, oude archieven.
Hoe begon mijn zoektocht terug in de tijd?
Onze krant had een vriendenrubriek. Toen in de laatste aflevering twee vriendinnen over hun vriendschap vertelden, zag ik dat een van de twee de dochter van mijn nicht was. De achternaam klopte, haar voornaam kwam me bekend voor, en ze leek precies op mijn nicht.
Ik besloot mijn nicht te gaan opsporen, want zij woonde in België. Ik vond haar al snel op facebook, maar daar kan ik niks mee. Na veel zoeken vond ik een kastje op de Belgische marktplaats dat zij te koop aanbood. Ik zal het verder kort houden, want het duurde nog wel een tijdje voordat de verbinding in 2019 tot stand kwam.
Wij togen naar België en zo ongeveer het eerste wat nicht Jacqui vroeg, was: Hoe is het met je stamboom? Dat zij dat nog wist! Want dat boompje stamde uit 1968. Mijn vader vond toen dat wij maar eens aan de familiehistorie moesten beginnen. Hij was 43 en ikke 16. Gelukkig wist hij veel over de familie, ooms en tantes, inclusief oudooms, neven en nichten; plus hun namen en ook nog jaartallen. Verder was er het telefoonboek en de typmachine. Over archieven hadden wij nog nooit gehoord.
Een échte stamboom
Ik legde een klapper aan (later in de familie dé Klapper genoemd) en ieder ouderpaar kreeg een eigen pagina met nummer. Daaronder kwamen hun kinderen en die kregen ook weer een eigen pagina met nummer. Maar ik vond het niet leuk: ik wilde zo’n mooie, grote (stam) boom, waarop je in één oogopslag kon zien hoe de familiebanden in elkaar zaten. Het prille boompje werd gekapt.
Jacqui vroeg het niet voor niks. Zij had de hele boom vanaf onze opa opgezet. Met namen en jaartallen, en een kopie voor mij. In 1626 was onze oudst bekende voorvader geboren, ongeveer tien generaties vóór ons. Lijntjes-pagina’s vol handgeschreven voorvaderen.
Thuisgekomen bekeek ik de boel eens op mijn gemak en verwonderde mij over twee Simons in één gezin. Dat kon toch niet kloppen? Daar moest ik het mijne van weten en ik ging op zoek. En zo is het gekomen, die verslaving aan het zoeken. Want volgens mij moet je van geschiedenis én van puzzelen houden, als je aan het stamboom-avontuur begint.
Oja, de vriendin uit de krant bleek toch niet Jacqui haar dochter te wezen, hoewel ze sprekend op elkaar leken; maar ik had er wel een vriendin en stamboom-collega bij!
Doop-, trouw- en begraafboeken
Dankzij het Concilie van Trente uit 1545 moeten sinds die tijd huwelijken officieel op papier worden ingeschreven. Het huwelijk moet gesloten worden in een kerk ten overstaan van een priester en getuigen na drievoudige afkondiging. En vervolgens worden vastgelegd in een huwelijksregister, en voor ieder dorp en stad in een eigen boek. Daarin worden ook de dopen en overlijdens genoteerd.
Alles wel heel minimaal, een naam en een datum, heel soms iets van ouders of doopgetuigen. Wij op onze beurt kunnen daarom die informatie vinden in de doop-, trouw- en begraafboeken, ook wel bekend als de DTB-boeken. Pas later kwam ik er trouwens achter dat die doopgetuigen een belangrijke rol spelen in je onderzoek. Met vallen en opstaan.
Voorloper
Deze (kerkelijke) bronnen worden ook wel beschouwd als een soort voorloper van de huidige burgerlijke stand, omdat de bevolkingsadministratie sinds de 17e eeuw wordt bijgehouden door de diverse kerkelijke instanties, tot de invoering van die burgerlijke stand in 1811.
Dat betekent dus meteen dat we in de DTB-boeken niet veel verder terug kunnen in onze familiegeschiedenis dan ongeveer het jaar 1560-1600 (in Brabant). Maar die oude boeken… zomaar te zien op je eigen computer! Juweeltjes! Je hoeft voor veel informatie niet meer lijfelijk naar het archief. Je bladert gewoon op je eigen bank of stoel door die oude bladzijden en ziet ineens je voorouder staan. Ik kreeg er kippenvel van…
Als stamboomzoeker waan je je een detective terug in de tijd, Je ontdekt steeds nieuwe verbanden en verhalen die allemaal op de een of andere manier met elkaar te maken hebben, zoals de doopgetuigen.
Lees ook de andere delen
Afbeelding boven: De ‘kronkelwegen’ uit de titel komen uit het Genneps volkslied ‘Waar de Niers langs kronkelwegen…’ en zijn een metafoor voor mijn zoektocht. Op de foto de kaart van Gennep uit 1732 het stadje zelf en onderaan de Niers.
Lees ook
Langs kronkelwegen terug in de tijd 1 – Met vallen en opstaan
