Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1880 en 1885

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1880 en 1885. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1880 en 1885 krijgt Nederland een nieuwe prinses (Wilhelmina), maar verliest ook een kroonprins (Alexander). De Vrije Universiteit (VU) en de SDB-partij worden opgericht, komt het eerste openbare telefoonnetwerk, en krijgen de eerste huizen stroom. Nieuwe spoorlijnen worden geopend, het grootste aquarium ter wereld komt in Artis, en de bacterie tbc wordt ontdekt. In Muiden ontploft de kruitfabriek, wordt wereldwijd de nulmeridiaan ingesteld, en worden fietsen op grotere schaal geproduceerd.

Samenleving

Nederland groeit van 4.081.000 naar 4.236.000 inwoners (schatting).

De economie herstelt langzaam van de economische depressie van de jaren 1870. De industrialisatie is flink op gang gekomen.

Het land is nog steeds sterk verzuild, is er woningnood in de steden, en zijn de arbeidsomstandigheden nog steeds bar slecht. Echter winnen de arbeiders- en vrouwenbewegingen langzaam aan kracht.

Politiek

Het liberale (behoudend) Kabinet-Van Lynden van Sandenburg (1879-1883) treedt, enkele maanden voor de afloop van het termijn, af na een politieke crisis over de begroting. Het wordt opgevolgd door het tevens liberale (behoudend) Kabinet-Heemskerk Azn. (1883-1888), die de volledige termijn uitzit. ^➔Bron

• 1881 – De SDB (Sociaal-Democratische Bond) wordt opgericht als eerste politieke partij die opkomt voor de belangen van de arbeidersklasse. ^➔Bron

• 1883 – Overspel hoeft niet meer te worden bewezen. Nu is het voldoende als één van de partners voor de rechter overspel bekent. Een huwelijk nu kan ook worden ontbonden als een van beiden niet bij de rechter komt opdagen. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Willem III is de koning, gehuwd met koningin Emma, maar wordt steeds meer een autoritaire en grillige vorst waardoor zowel het volk als zijn hofhouding een hekel aan hem krijgen. Door zijn gedrag krijgt hij uiteindelijk de bijnaam ‘Koning Gorilla’. ^{➔Krantenbericht}

• 1880 – Geboorte van prinses Wilhelmina, zij blijft enig kind. Haar vader Willem III is 63, haar moeder Emma is 22. ^{➔Krantenbericht}

• 1884 – Kroonprins Alexander (32) overlijdt aan tyfus, waardoor prinses Wilhelmina (4) troonopvolger wordt. Koningin Emma wordt benoemd tot regentes voor het geval dat koning Willem III zou overlijden. ^{➔Krantenbericht}

Religie

• 1880 – Abraham Kuyper richt de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) op als een protestants-christelijk alternatief voor de bestaande, door de staat beïnvloede universiteiten, met het motto “Vrij van de kerk, vrij van de staat. De VU groeide uit tot een belangrijke universiteit en een symbool van de gereformeerde emancipatie binnen de verzuilde Nederlandse samenleving. ^{➔Krantenbericht}

• 1883 – In Amsterdam wordt de rooms-katholieke Xaveriuskerk geopend. De kerk wordt ook De Krijtberg genoemd omdat het de opvolger is van een schuilkerk die sinds 1654 gevestigd was in een huis met de naam “Crijtberg”. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen (Nederland)

De spoorwegen breiden zich verder uit, waardoor er steeds meer steden met elkaar worden verbonden. Zoals Zwolle – Almelo, Haarlem – Hillegom – Leiden, Tilburg – Nijmegen, Vlissingen – Middelburg, Nijmegen – Venlo (Maaslijn). ^➔Bron

• 1880 – J.C. van Marken, directeur van de Gist- en Spiritusfabriek, krijgt toestemming om een telefoonverbinding aan te leggen tussen zijn woning en zijn fabriek. Hiermee wordt hij de eerste Nederlander met een telefoon in huis. ^➔Bron
• In Café Mille Colonnes op het Amsterdamse Rembrandtsplein, wordt als eerste café in Nederland bier getapt met behulp van koolzuurgas in plaats van gewone lucht. ^{➔Krantenbericht}
• Aanleg van de Hondsbossche Zeewering, een belangrijke dijk nadat verwoestende stormvloeden eeuwenlang de kustlijn van Noord-Holland en dorpen hebben weggevaagd. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam wordt Café Mille Colonnes geopend, waar voor het eerst bier wordt getapt met koolzuurgas. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam wordt begonnen met de bouw van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie rond de hoofdstad om deze te beschermen tegen aanvallen. Het wordt in 1915 afgerond. ^{➔Krantenbericht}

• 1881 – Het eerste openbare telefoonnetwerk wordt in Amsterdam in gebruik genomen door de Bell Telefoon Maatschappij met 49 aansluitingen. ^{➔Krantenbericht}

• 1882 – Na maanden van uitstel wordt in Artis eindelijk het Aquariumgebouw geopend, het grootste aquarium ter wereld. ^{➔Krantenbericht}

• 1883 – In Utrecht wordt de Nederlandsche Vélocipèdisten-Bond opgericht (later de ANWB) met een start van 200 leden, waardoor de populariteit van de fiets toeneemt. ^{➔Krantenbericht}
• Door de komst van de schoenstikmachine is de productie van schoenen minder arbeidsintensief, waardoor de schoen voor vrijwel iedereen toegankelijk wordt. ^{➔Krantenbericht}
• In Rotterdam wordt de eerste Nederlandse gloeilampenfabriek NV Elektriciteits-Maatschappij opgericht door de Rus Achilles de Khotinsky. ^{➔Krantenbericht}
• In Groningen wordt De Stadsschouwburg geopend. De indruk van het gebouw lijkt gunstig, maar de opkomst is schaars en de eerste voorstelling valt tegen. ^{➔Krantenbericht}

• 1884 – Albert Fongers begint in Groningen met de productie van fietsen, wat later leidt tot de oprichting van de bekende Fongers-fabriek. ^➔Bron

Ontwikkelingen (wereldwijd)

• 1880 – In Panama begint men met het graven van het Panamakanaal. ^{➔Krantenbericht}
• Bij het doorboren van de Sint-Gotthard in Zwitserland wordt de andere kant bereikt in Italië. Een jaar later wordt de 206 km lange Gotthardspoorlijn geopend die dwars door Zwitserland loopt. Een week later wordt de Gotthardtunnel geopend, waar bij de aanleg 300 arbeiders om het leven zijn gekomen. ^{➔Krantenbericht}

• 1881 – Thomas Edison activeert de eerste elektriciteitsvoorziening ter wereld, waarmee hij 59 klanten in Manhattan van 110 volt gelijkstroom voorziet. ^{➔Krantenbericht}
• Edward H. Johnson, vice-president van de Edison Electric Light Company, toont in zijn woning de eerste elektrisch verlichte kerstboom. ^➔Bron
• In Barcelona wordt gestart met de bouw van de “Sagrada Família“. ^➔Bron In 2025 wordt het de nieuwe recordhouder voor de hoogste kerktoren ter wereld.

• 1883 – In New York wordt de “Brooklyn Bridge” feestelijk geopend, de grootste hangbrug ter wereld. ^{➔Krantenbericht}
  Enkele dagen later ontstaat er, door een vals gerucht over de slechte kwaliteit van de brug, paniek onder de voetgangers en komen 12 mensen om in het gedrang, en verdwijnt het vertrouwen in de brug. ^{➔Krantenbericht}
  Om het vertrouwen weer te herstellen loopt een jaar later de beroemde circusmagnaat Barnum met 21 olifanten en 17 kamelen de brug over. ^➔Bron

• 1884 – In Frankrijk maakt de “La France”, het eerste volledige stuurbare luchtschip, zijn eerste succesvolle vlucht met een snelheid van 21 km/u. Later dat jaar werden nog 6 andere vluchten gemaakt, maar de elektromotor blijkt te beperkt om het voor praktische doeleinden te gebruiken. ^{➔Krantenbericht}
• In Londen wordt de eerste kabeltram in gebruik genomen. ^➔Bron
• In Washington D.C. wordt – uiteindelijk nadat Frankrijk dwars lag – bepaald dat de meridiaan van Greenwich voortaan internationaal erkend zal zijn als nulmeridiaan. ^{➔Krantenbericht}

Medische mijlpalen

• 1881 – De Franse scheikundige en bioloog Louis Pasteur bewijst dat gevaccineerde kinderen afweer opbouwen. ^{➔Krantenbericht}

• 1882 – Robert Koch ontdekt de bacterie die tuberculose veroorzaakt. ^{➔Krantenbericht}

Rampen (Nederland)

• 1881 – Het schip “Koning der Nederlanden” zinkt op weg van Batavia naar Amsterdam in de Indische Oceaan door een breuk in de schroefas. Er komen 90 van de 216 opvarenden om het leven. Eén sloep bereikt Ceylon met 29 overlevenden, maar van 3 sloepen met 90 opvarenden is nooit meer iets van vernomen. ^{➔Krantenbericht}

• 1883 – Op de Waddenzee (bij Borkum) komen 457 opvarenden om het leven bij een aanvaring tussen het Duitse zeilstoomschip “Cimbria” en het Britse stoomschip “Sultan“. De kapitein van de Cimbra laat geen reddingsboten zakken omdat hij denkt deze zelf nodig te hebben door de slechte toestand van zijn schip. In 2007 heeft men bij de berging veel porselein opgedoken, maar is gestaakt wegens financiële problemen. ^{➔Krantenbericht}
  Twee maanden later komen tijdens een storm op dezelfde plek 121 vissers uit om het leven. ^{➔Krantenbericht}
• In Muiden ontploft een kruitfabriek waarbij meer dan 100 woonhuizen worden verwoest. De luchtdruk van de ontploffing is zo groot, dat in Amsterdam de straatlantaarns op de Keizersgracht worden uitgeblazen. ^{➔Krantenbericht}
• Het oorlogs- en oefenschip Zr.Ms. Adder zinkt bij Scheveningen, veroorzaakt door haar slechte staat. Alle opvarenden (66) verdrinken, waarvan 39 nooit zijn teruggevonden. Door deze ramp wordt de algehele slechte staat van de zeemacht duidelijk, waarna de “Vereeniging tot behartiging van de op Zee betrekking hebbende Onderwerpen” wordt opgericht. ^{➔Krantenbericht}
• Tijdens de Nederlandse poolexpeditie, zinkt het gecharterde Noorse stoomschip SS Varna in de Karazee omdat het tijdens diverse sneeuwstormen beschadigd raakt door verschuivende ijsplaten. De opvarenden moeten lopend over het ijs hun leven zien te redden. ^{➔Krantenbericht}

Rampen (wereldwijd)

• 1880 – Een zware bomaanslag op de eetzaal van het Winterpaleis in Sint-Petersburg eist het leven van 11 leden van de keizerlijke garde en veroorzaakt grote schade. Tsaar Alexander II blijft echter ongedeerd omdat hij vertraagd was. Zijn opvolger Tsaar Alexander III vindt het Winterpaleis te onveilig en vestigt zich in andere paleizen. Het Winterpaleis wordt daarna alleen nog voor plechtigheden en evenementen gebruikt, zoals bals en huwelijken. ^{➔Krantenbericht}

• 1881 – Bij een grote brand in het Ringtheater in Wenen komen meer dan 400 mensen om het leven. De oorzaak is een defect in de gasverlichting. ^{➔Krantenbericht}

• 1883 – In Londen brandt het warenhuis Harrods volledig af. ^➔Bron
• Bij Java ontploft de vulkaan Krakatau wat een tsunami veroorzaakt die meer dan 36.000 levens kost. De ontploffingen veroorzaken wereldwijd een groot klimaatprobleem: door de enorme hoeveelheid as en zwaveldioxide in de atmosfeer vindt er een wereldwijde afkoeling plaats. Dit veroorzaakt ook wereldwijd spectaculaire zonsopgangen en zonsondergangen die door enkele kunstenaars worden vastgelegd. ^{➔Krantenbericht ➔Bron}
• In Parijs vertrekt de officieel eerste “Orient Express”. De reizigers moeten in Bulgarije nog enkele keren overstappen, maar later rijdt de trein rechtstreeks naar Istanboel. ^{➔Krantenbericht}

Opvallend nieuws

• 1880 – De invloedrijke en omstreden Rotterdamse zakenman en politicus Lodewijk Pincoffs vlucht naar de VS om aan een schandaal en faillissement te ontsnappen waarbij hij een miljoenenschuld achterlaat. Uiteindelijk wordt hij bij verstek voor 8 jaar veroordeeld. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

• 1882 – Begin van de moderne carnavalstraditie door de “aankomst” van de “burgervaojer” (burgemeester ) van Oeteldonk (Den Bosch). ^{➔Krantenbericht}

• 1883 – In Artis sterft de laatste levende Quagga (een zebra-soort). ^➔Bron

Muziek, boeken, kunst

• 1883 – Het boek “Schateiland” (ook bekend als “Goudeiland”) van Robert Louis Stevenson wordt gepubliceerd. ^➔Bron
• Vincent van Gogh schildert de “Ophaalbrug in Nieuw-Amsterdam”. Het werk bevindt zich in het Groninger Museum te Groningen. ^➔Bron

• 1884 – Mark Twain schrijft “De Lotgevallen van Huckleberry Finn”. In diezelfde periode schrijft hij ook “Tom Sawyer” en “De Prins en de Bedelknaap”. ^{➔Krantenbericht}

Buitenland

• 1880 – In Zuid-Afrika begint de Eerste Boerenoorlog (1880-1881) waarbij de Boeren in opstand komen tegen de Britse overheersing. ^➔Bron

• 1881 – In Arizona (VS) vindt het befaamde “Vuurgevecht bij de O.K. Corral” plaats met Wyatt Earp en Doc Holiday. De aanleiding was een ruzie over een overval op een postkoets. Een jaar later wordt de outlaw Jesse James doodgeschoten. ^➔Bron

• 1884 – Op de Conferentie van Berlijn wordt Afrika verder verdeeld onder de koloniale mogendheden. ^{➔Krantenbericht}

Overleden

• 1881 – Tsaar Alexander II van Rusland komt, na 6 eerdere mislukte aanslagen, bij een bomaanslag om het leven. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Alexander III. ^{➔Krantenbericht}
• De Amerikaanse president James Garfield (49) wordt in een treinstation neergeschoten door een teleurgestelde sollicitant. Hij overlijdt 2,5 maand later doordat één van de kogels niet verwijderd kon worden en een dodelijke infectie veroorzaakte. Hij is, na Abraham Lincoln, de 2e president die wordt vermoord. ^{➔Krantenbericht}
• Billy the Kid, de beruchte Amerikaanse outlaw, wordt door de sheriff doodgeschoten na een klopjacht nadat hij was ontsnapt uit de gevangenis, waar hij ter dood was veroordeeld voor de moord op sheriff William Brady. ^➔Bron

• 1882 – Charles Darwin (73) overlijdt na een jarenlang onbekende ziekte, en wordt begraven in de Westminster Abbey. ^{➔Krantenbericht}
• Giuseppe Garibaldi (74) overlijdt, hij was een sleutelfiguur in de Italiaanse eenwording en wordt herinnerd als een nationale held en symbool van vrijheid. ^{➔Krantenbericht}

• 1883 – De Duitse Karl Marx (84) overlijdt in Londen aan pleuritis, maar ook aan een gebroken hart door het overlijden van zijn vrouw (1881) en zijn dochter (onverwacht, 2 maanden voor zijn overlijden). Hij was de grondlegger van de arbeidersbeweging en een centraal figuur in de geschiedenis van het communisme en socialisme. ^{➔Krantenbericht}

• 1884 – De Britse prins Leopold (30), zoon van koningin Victoria, overlijdt na een val, mede veroorzaakt door zijn bloedziekte hemofilie. ^{➔Krantenbericht}

Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1880-1885 in beeld

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1880 en 1885. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.