Stamboomonderzoek in Frankrijk kan “très facile” zijn

Stamboomonderzoek in Frankrijk kan “très facile” zijn

Nu komt het vaker voor bij Belgen, dan bij Nederlanders dat ze Franse voorouders hebben, maar het betekent weer een nieuw zoekgebied, met andere gebruiken en andere archieven. Gelukkig hoeft stamboomonderzoek in Frankrijk, zeker in de negentiende en twintigste eeuw, niet per se moeilijk te zijn.

De burgerlijke stand

Tot 1792 werden door de verschillende kerken de dopen, huwelijken begrafenissen in kerkelijke registers bijgehouden. Bij wet van 20 september 1792 werd in de Eerste Franse Republiek de burgerlijke stand, de ‘état civil’, ingevoerd, een concept dat tot dan toe niet in Europa gekend was, maar in de jaren daarna door steeds meer landen al dan niet gedwongen gevolgd zou worden.

Net zoals de Nederlandse burgerlijke stand bestaat de Franse uit drie soorten akten, met de volgende gegevens:

• Geboorteakte (acte de naissance): de naam en voornamen van het kind, de ouders en de aangever, de datum en tijd van de geboorte, het geslacht, de leeftijd, het adres en het beroep.
• Huwelijksakte (acte de mariage): de naam en voornamen van de huwelijkspartners, de ouders en de getuigen, de datum van de huwelijksafkondigingen en het huwelijk, de geboorte- en woonplaats, de leeftijd en het beroep.
• Overlijdensakte (acte de décès): de naam en voornamen van de overledene, de ouders, de partner(s) en de aangever, de datum en tijd van het overlijden, de geboorte- en woonplaats en de leeftijd.

Naast deze drie akten van de burgerlijke stand bestaan er ook zogeheten pièces annexes, dat zijn bijlagen bij de burgerlijke stand. Naast de huwelijksbijlagen die ook in Nederland bekend zijn, bestaan er ook geboorte- en overlijdensbijlagen. Te denken valt onder meer aan geboorte- en overlijdensextracten die je in de bijlagen bij de burgerlijke stand kan vinden.

Geen bevolkingsregisters, maar volkstellingen

Naast de burgerlijke stand bestaan er ook de volkstellingen. De eerste nationale volkstelling, ‘recensement de population’, in Frankrijk vond plaats in 1772. Pas vanaf 1831 bevatten de nationale volkstellingen, die in de regel elke vijf jaar werden gehouden, ook de namen van de inwoners van de steden en gemeenten. In tegenstelling tot België en Nederland, is er in Frankrijk in het verleden nooit een bevolkingsregister geïntroduceerd geweest.

Vanaf 1831 bevatten de volkstellingen:

• De namen van de inwoners, hun beroep, hun leeftijd of geboortejaar
• Hun geboorteplaats (1872 en 1876)
• Hun adres (met uitzondering van 1836, 1841 en 1846)
• Hun huwelijkse staat (vanaf 1881 niet meer opgenomen).
• Daarnaast werden ook wel eens de nationaliteit (1846, 1866, 1872, 1886 en 1891), geloofsovertuiging (1851), handicaps en ziektes (1851) en lees- en schrijfvaardigheden (1831) erin opgenomen.

Ook voor 1831 vonden er al volkstellingen plaats. Deze bevatten echter geen namen van de inwoners, wat maakt dat je er voor je eigen onderzoek niet veel aan hebt. Een essentieel verschil tussen volkstellingen en bevolkingsregisters, is dat volkstellingen géén tussentijdse wijzigingen (bv. een afschrijving naar een ander adres of naar een andere stad of gemeente) bevatten en bevolkingsregisters wél.

Onderzoekstips

Een groot deel van de akten van de burgerlijke stand en de volkstellingen is al digitaal raadpleegbaar via de websites van de departementale archieven en de stads- en gemeentearchieven. Daarnaast kan je ze ook vaak gratis raadplegen via FamilySearch of tegen betaling via Filae.

Zijn de akten van de burgerlijke stand of volkstellingen van een betreffende plaats nog niet gedigitaliseerd, dan kan je het beste contact opnemen met de burgerlijke stand (état civil) van de betreffende plaats. Tegen betaling kan je dan vaak een scan van de gezochte akte bekomen.

Houd er trouwens rekening mee dat stamboomonderzoek in Parijs mogelijk minder gemakkelijk is. In 1871 werden namelijk tijdens gewelddadige conflicten openbare gebouwen in Parijs in brand gestoken. Bij een van deze brandstichtingen ging de gehele Parijse burgerlijke stand tot aan 1871 verloren.

Bronnen voor onderzoek

Stamboomonderzoek in Frankrijk kan “très facile” zijn