Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1910 en 1915

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1910 en 1915. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1910 en 1915 blijft Nederland neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), maar de economie en samenleving lijden er zwaar onder, vooral door de komst van ruim een miljoen Belgische vluchtelingen. In 1913 viert Nederland 100 jaar onafhankelijkheid, legt een typografenstaking de kranten lam, en zijn er internationale zeeliedenstakingen met verstrekkende gevolgen. Op allerlei gebieden worden records gebroken, het Panamakanaal wordt geopend en krijgt de luchtvaart letterlijk vleugels. In Amsterdam worden eindelijk honderden gedegen arbeiderswoningen gebouwd, is de eerste slapstickfilm van Charlie Chaplin te zien, overlijdt de Paus en leidt het zien van de komeet Halley tot veel speculaties. In Brussel woedt een brand op de de Wereldtentoonstelling, bereikt de cholera-epidemie zijn hoogtepunt en zijn er diverse scheepsrampen waaronder het zinken van de ‘onzinkbare’ Titanic.

Samenleving

De bevolking groeit van 4.451.000 naar 4.556.000 inwoners (schatting).

De verzuiling is sterk aanwezig. Katholieken, protestanten, socialisten en liberalen leven grotendeels in gescheiden werelden met eigen scholen, kranten en verenigingen. De vrouwenbeweging groeit, er komt eindelijk aandacht voor vrouwenkiesrecht en er blijven stakingen uitbreken voor betere arbeidersomstandigheden.

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) heeft grote economische en sociale gevolgen.

Politiek

Het christelijke Kabinet-Heemskerk (1908-1913) verliest de verkiezingen, ondanks dat het het langst zittende kabinet (ooit) is. Het wordt in 1913 opgevolgd door het liberale Kabinet-Cort van der Linden (1913-1918) ^➔Foto. Dit kabinet staat bekend om zijn pragmatische aanpak en het bewaren van rust en orde voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog. Er is grote politieke eensgezindheid over het belang van neutraliteit, mede uit angst voor de gevolgen van een oorlog op Nederlands grondgebied. ^➔Bron

• 1911 – Internationaal breken er zeeliedenstakingen uit in de havens van Londen, Bremen, Hamburg, Antwerpen, Rotterdam en Amsterdam. De spanningen lopen op omdat Belgische en Nederlandse reders de ingehuurde Chinese stakingsbrekers opzettelijk overvaren. Zij zijn overigens de eerste grote groep Chinezen in Nederland. ^{➔Krantenbericht}
• In Brussel is een betoging met 200.000 deelnemers voor het algemeen enkelvoudig stemrecht, die ook in Nederland aandacht krijgt. ^{➔Krantenbericht}
• De Trekhondenwet maakt het houden van een hondenkar vergunningplichtig met als doel de toestand van trekhonden te verbeteren. ^{➔Krantenbericht}

• 1913 – Nederland viert 100 jaar onafhankelijkheid (1813-1913) met veel aandacht voor het koningshuis. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam legt een typografenstaking de meeste krantenbedrijven lam. Uiteindelijk boeken de typografen na een maand succes en krijgen ze een loonsverhoging, en worden de ontslagen stakers weer in dienst genomen. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam wordt de tentoonstelling “De Vrouw 1813-1913” gehouden, die laat zien wat vrouwen in 100 jaar hebben bereikt. Er zijn thema’s zoals huishouding, kunst, arbeid, onderwijs, sport en er is vooral aandacht voor vrouwenkiesrecht. De tentoonstelling fungeert als vitrine van de eerste feministische golf, en trekt circa 200.000 bezoekers. ^{➔Krantenbericht}

• 1914 – De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) breekt uit; de directe aanleiding is de moordaanslag in Sarajevo op de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije, Frans Ferdinand van Oostenrijk-Este en zijn vrouw Sophie door een Servische nationalist. ^{➔Krantenbericht}
• WOI: De Duitse onderzeeër U-9 torpedeert voor de Nederlandse kust drie Britse kruisers waarbij 1459 mensen omkomen. ^{➔Krantenbericht}
• WOI: Nederland blijft neutraal, maar de oorlog heeft wel grote economische en sociale gevolgen. De internationale handel valt grotendeels stil, wat leidt tot schaarste aan grondstoffen en voedsel. De prijzen stijgen, er ontstaan tekorten, de werkeloosheid neemt toe, en de overheid voert distributiemaatregelen in. Er worden tienduizenden militairen opgeroepen om de grenzen en neutraliteit te bewaken. ^{➔Krantenbericht}
• WOI: In Dinant (België) executeren de Duitsers in totaal 674 inwoners, waaronder 26 mannen tussen 65 en 75 jaar, 76 vrouwen, en 37 kinderen. Ook richten de Duitsers een bloedbad aan in Zemst, Lanaken, Leuven en Ieper, en verwoesten diverse steden. De Duitse inval in België en Frankrijk, de Slag bij de Marne, en de snelle escalatie van het conflict zijn dagelijks onderwerp van gesprek. ^➔Bron
• WOI: Er komen ruim een miljoen Belgen als vluchteling naar Nederland. In veel steden en dorpen worden opvangkampen en noodvoorzieningen ingericht, in sommige plaatsen verdubbelt de bevolking tijdelijk. ^{➔Krantenbericht}
• WOI: In Zeist ontstaat een opstand in het Belgisch vluchtelingenkamp, wat leidt tot 8 doden en 21 gewonden. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Koningin Wilhelmina regeert. Haar huwelijk met prins Hendrik blijft onderwerp van publieke interesse. Ze hebben een dochter, Juliana (1-6 jaar). Het koningshuis is populair en geniet veel respect. ^➔Bron

Religie

• 1910 – In navolging van zijn encycliek in 1907, stelt Paus Pius X de Anti-modernisten-eed verplicht voor bekleders van een kerkelijk ambt. ^{➔Krantenbericht}

• 1911 – Bij Nijmegen wordt het Museumpark Heilig Landstichting geopend, waarin het leven en sterven van Jezus Christus wordt uitgebeeld. ^➔Bron

• 1914 – Paus Pius X (79) overlijdt. Hij staat bekend als de paus van de kindercommunie en zijn harde optreden tegen het modernisme, wat door sommigen gezien werd als te streng en dogmatisch. Theologen die openstonden voor wetenschappelijke inzichten of bijbelkritiek werden vaak verdacht gemaakt, geschorst of zelfs geëxcommuniceerd. Dit leidde tot een sfeer van wantrouwen en verstarring binnen de kerk omdat critici vonden dat Pius X te weinig ruimte liet voor vernieuwing en dialoog met de moderne wereld. Hij wordt opgevolgd door Benedictus XV. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen in Nederland

Op allerlei gebieden worden uitvindingen gedaan, machines ontwikkeld en records verbroken. Vooral door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog komt er een snelle uitbreiding van de militaire infrastructuur zoals spoorwegen, telegraafverbindingen en verdedingswerken. ^{➔Krantenbericht}

• 1910 – Johan Hilgers vliegt als eerste Nederlander boven Nederlands grondgebied (Ede). Hij kan met zijn toestel, een Blériot XI, nog geen bochten maken en vliegt daarom in een rechte lijn, landt daarna, draait zijn toestel om, en vliegt weer omhoog in een rechte lijn terug. ^{➔Krantenbericht}

• 1911 – Ter hulde aan Koninginnedag vliegt Anthony Fokker in zijn zelfgebouwde Spin de eerste rondjes om de Haarlemse Grote of Sint-Bavokerk, een mijlpaal in de Nederlandse luchtvaart. ^{➔Krantenbericht}

• 1912 – In Amsterdam wordt de Stichting Bouwfonds Handwerkers Vriendenkring opgericht, die honderden arbeiderswoningen gaat bouwen voor Amsterdamse arbeiders, vooral in de Transvaalbuurt. Hun doelgroep was doorgaans Joods, maar zij waren sterk gemengd met de Amsterdamse inwoners. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen wereldwijd

• 1910 – In Frankrijk slaagt Henri Fabre erin om als eerste op te stijgen, te vliegen en te landen met een watervliegtuig. ^{➔Krantenbericht}

• 1911 – De Noor Roald Amundsen bereikt met zijn schip “de Fram” en zijn team als eerste de zuidpool. ^{➔Krantenbericht}

• 1913 – In New York (VS) wordt het Grand Central Station (nu Terminal) geopend. Het is met 44 perrons en 67 sporen tot heden het grootste trein-station ter wereld. ^{➔Krantenbericht}

• 1914 – De eerste slapstick (stomme) film van Charlie Chaplin komt uit, Making a Living, als zijn typetje The Tramp. ^{➔Krantenbericht}

Rampen

• 1910 – Tijdens de Wereldtentoonstelling in Brussel breekt er brand uit waarbij de Franse, Engelse en Belgische afdeling in vlammen opgaan. ^{➔Krantenbericht}
• In New York (VS) breekt er brand uit in de Triangle Shirtwaist Factory waarbij 146 fabrieksmeisjes omkomen, vooral omdat de uitgangen van de fabriek op slot waren en de brandweerladders slechts tot de 7e verdieping kwamen. Het is één van de dodelijkste industriële rampen in de VS en leidde tot nieuwe wetgeving voor betere arbeidsomstandigheden en brandveiligheid. In 2023 werd een gedenkteken opgericht ter ere van de slachtoffers. ^{➔Krantenbericht}

• 1912 – De Titanic zinkt door een botsing met een ijsberg, waarbij 1503 passagiers omkomen. ^{➔Krantenbericht}
• Bij Zeeland vergaat tijdens een zware storm het Deens stoomschip de Kursk waarbij alle 27 opvarenden verdrinken. Het schip was op weg naar Sint-Petersburg met een lading Baccarat-kristal en een granieten monument. In 2001 werd het wrak gevonden en is het sindsdien een populaire duikstek, ook wel het kristalwrak genoemd. ^{➔Krantenbericht}
• Voor de kust van Japan vergaat tijdens een zware tyfoon het Japanse stoomschip Kiche Maru, waarbij 1.000 opvarenden verdrinken. ^➔Bron

• 1913 – Bij Beilen (Drenthe) op de route Assen-Meppel ontspoort een trein met 1500 passagiers, waarbij 5 doden vallen. ^{➔Krantenbericht}

• 1914 – Vlak na vertrek botst het Canadese passagiersschip ss Empress of Ireland met een Noors steenkoolvrachtschip, waarbij het kapseist en binnen 14 minuten zinkt. Er verdrinken 1024 passagiers, er waren slechts 465 overlevenden. Na deze ramp besloten architecten van schepen hun schepen te verbeteren. ^{➔Krantenbericht}
• De cholera-epidemie die over Midden-Europa raast, bereikt een hoogtepunt, mede door de mobilisatie van honderdduizenden militairen. ^{➔Krantenbericht}

Bijzondere gebeurtenissen

• 1910 – De komeet Halley scheert op geringe afstand langs de aarde, en zorgt voor veel ophef en speculatie; helderzienden kondigen het einde van de wereld aan. ^{➔Krantenbericht}

• 1911 – In het Rijksmuseum beschadigt een werkloze scheepskok De Nachtwacht met een schoenmakersmes. ^{➔Krantenbericht}

• 1912 – Er is een grote gedeeltelijke zonsverduistering in Nederland te zien. Hoewel het niet volledig donker wordt, is er een aanzienlijk deel van de zon bedekt, wat door veel mensen wordt bekeken vanaf daken en hoge gebouwen. Om er ‘veilig’ naar te kijken maken ze zwartgemaakte glaasjes. ^{➔Krantenbericht}

• 1913 – In Den Haag wordt het Vredespaleis geopend door koningin Wilhelmina. Dit paleis, gefinancierd door de Amerikaanse filantroop Andrew Carnegie, huisvest het Permanent Hof van Arbitrage en wordt een internationaal symbool van vrede. ^{➔Krantenbericht}
• Tijdens de Wereldtentoonstelling in Gent wordt er wederom een dorp met 128 Senegalezen en 60 Filipijnen als levende attractie van gekoloniseerd volk getoond. In 2013 biedt burgemeester Daniël Termont publiekelijk zijn excuses aan de nabestaanden van deze mensentuin in het kader van de Waarheidscommissie. ^{➔Krantenbericht}
• Tijdens de Britse Epsom Derby race werpt suffragette Emily Davison zich voor het paard van koning George V. Ze wordt hevig geraakt en overlijdt enkele dagen later aan haar verwondingen. Met haar actie wil ze aandacht vragen voor het vrouwenkiesrecht, waarvoor de suffragettes op radicale wijze strijden. ^{➔Krantenbericht}

• 1914 – Inmiddels is het Brits Imperium het grootste ter wereld. ^➔Bron

Boeken, muziek, kunst

• 1911 – In het Louvre in Parijs wordt de Mona Lisa van Leonardo da Vinci gestolen door een vermomde museummedewerker. Hij houdt het schilderij 2 jaar verborgen, maar als hij het wil verkopen, wordt hij gearresteerd. De Mona Lisa komt uiteindelijk in 1914 terug in Louvre, en wordt direct wereldberoemd. ^{➔Krantenbericht}
• Irving Berlin maakt zijn eerste hit met Alexanders Ragtime Band, waarvan de bladmuziek meer dan een miljoen keer over de toonbank gaat, en waarvan er al direct 4 uitvoeringen op grammofoonplaat worden uitgegeven. ^{➔Krantenbericht}

• 1912 – Het Amerikaanse pulp-tijdschrift All-Story Magazine publiceert het verhaal van Tarzan van de apen. ^➔Bron

Buitenland

• 1910 – In Portugal breekt een revolutie uit waarbij de pas gekroonde Koning Emanuel II naar Engeland vlucht, waarna Portugal een republiek wordt. ^{➔Krantenbericht}

• 1911 – In China breekt de revolutie uit waarbij keizer Puyi (6) afstand doet van de troon, waarmee een eind komt aan de laatste (Qing) dynastie, en wordt de Republiek China uitgeroepen. ^{➔Krantenbericht}
  Mongolië maakt gebruik van de toestand en verklaart zichzelf onafhankelijk. ^{➔Krantenbericht}
• Arizona wordt de 48e staat van de VS. ^{➔Krantenbericht}

• 1913 – In New York (VS) wordt het Woolworth Building opgeleverd. Het heeft 55 verdiepingen, is 241 meter hoog en zal voor 17 jaar het hoogste gebouw ter wereld zijn. ^{➔Krantenbericht}

Overleden

• 1910 – De bekende Amerikaanse schrijver Mark Twain (74) overlijdt. Zijn overlijden wordt als bijzonder beschouwd vanwege de timing met de verschijning van de komeet Halley. Tijdens zijn geboorte was de komeet Halley zichtbaar, en hij voorspelde dat hij zou overlijden bij de volgende verschijning van de komeet, wat inderdaad gebeurde. Deze opmerkelijke samenloop van gebeurtenissen heeft bijgedragen aan de mythische status van Mark Twain. ^{➔Krantenbericht}
• De populaire en toegewijde Engelse koning Edward VII overlijdt (68) aan een slechte gezondheid; hij rookte op één dag 20 sigaretten en 12 sigaren en was veel te zwaar maar weigerde zich te laten behandelen. Zijn dood brengt een golf van rouw in het land, en wordt herinnerd als de “Oom van Europa”. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon George V. ^{➔Krantenbericht}
• Florence Nightingale (90) overlijdt, bekend als de vrouw met de lamp, was de grondlegger van de moderne verpleegkunde. Ze verwierf wereldwijde faam door haar werk tijdens de Krimoorlog en haar inzet voor hygiëne, gezondheidszorg en sociale hervormingen, waarmee ze miljoenen levens verbeterde. ^{➔Krantenbericht}

• 1912 – De Deense koning Frederik VIII (68) overlijdt plotseling tijdens een wandeling, vermoedelijk aan een hartaanval. Hij wordt opgevolgd door zijn oudste zoon Christiaan X. ^{➔Krantenbericht}
• Wilbur Wright (45), de oudste van de beroemde Wright broers, overlijdt aan tyfus. ^{➔Krantenbericht}

• 1913 – De populaire Griekse koning George I wordt tijdens een wandeling doodgeschoten. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Constantijn I. ^{➔Krantenbericht}

Welke van jouw voorouders zijn in deze periode geboren, getrouwd of overleden?

Tijdlijn van mijn voorouders

Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1910 en 1915 in beeld

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1910 en 1915. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.