Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1870 en 1875

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1870 en 1875. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1870 en 1875 blijft Nederland neutraal tijdens de Frans-Duitse Oorlog, maar begint zelf de Atjeh-oorlog. Het ‘Kinderwetje van Van Houten’ en de afschaffing van de doodstraf en geseling zijn belangrijke mijlpalen. Het overlijden van Thorbecke krijgt veel aandacht, wat ook politieke onrust geeft. De economie groeit door handel en spoorwegbouw, maar het land wordt ook getroffen door een pokkenepidemie en enkele zware stormvloeden. De Beurskrach luidt het begin in van de ‘Grote Depressie’, waardoor er een lange periode aanbreekt van economische en sociale malaise in zowel Europa als de VS.

Samenleving

Nederland groeit van 3.771.000 naar 3.926.000 inwoners (schatting).

De samenleving is sterk verzuild. Katholieken, protestanten, liberalen en socialisten organiseren zich in eigen zuilen met aparte scholen, kranten en verenigingen.

De sociale ongelijkheid is groot, maar de bewustwording van arbeidersemancipatie begint langzaamaan voet aan de grond te krijgen.

• 1870 – Door de Frans-Duitse Oorlog komt er een toestroom van vluchtelingen uit België en Frankrijk. ^{➔Krantenbericht}

• 1871 – In Antwerpen breekt een grote staking uit van sigarenmakers. Nederlandse collega’s trekken naar Antwerpen om als stakingsbreker hun werk over te nemen om bij te verdienen. ^{➔Krantenbericht}
• Aletta Jacobs wordt toegelaten als eerste vrouwelijke studente aan de Rijksuniversiteit Groningen, na persoonlijke toestemming van minister Thorbecke. Uiteindelijk wordt ze arts, en één van de belangrijkste personen voor vrouwenemancipatie. ^{➔Krantenbericht}
• Oprichting van het Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond, de eerste landelijke arbeidersorganisatie voor verbetering van de positie van arbeiders. ^{➔Krantenbericht}

Politiek

Het liberale Kabinet-Van Bosse-Fock is aan de macht, maar valt in 1871. Het wordt opgevolgd door het liberale Kabinet-Thorbecke III, maar wordt door het overlijden van Thorbecke in 1872 demissionair. Aansluitend komt het tevens liberale Kabinet-De Vries-Fransen v.d. Putte, maar valt in 1874 over de kiesrechtkwestie. Het wordt opgevolgd door het conservatieve Kabinet-Heemskerk-Van Lynden van Sandenburg (-1877) wat vooral focust op het behouden van stabiliteit. ^➔Bron

• 1870 – Afschaffing van de doodstraf in Nederland (standaard onthoofding met de guillotine) en geseling als straf, omdat men de straf als “wreed en onbeschaafd” beschouwde. ^{➔Krantenbericht}

• 1872 – Ondanks de protesten tegen de vaccinatiedwang, komt er toch de ‘Wet op de besmettelijke ziekten’ die het verplichte “pokkenbriefje” voor onderwijzers en leerlingen invoert. ^{➔Krantenbericht}

• 1873 – Nederland verklaart de oorlog aan Atjeh (Indonesië) wegens schending van het vredesverdrag uit 1957. Het wordt een langdurige en kostbare oorlog. Ondanks dat Nederland Atjeh annexeert in 1904, bleef het er onrustig tot de WOII. ^{➔Krantenbericht}
• Einde van het Staatstoezicht in Suriname: 10 jaar na de afschaffing van de slavernij zijn de voormalige tot slaaf gemaakten nu definitief vrij van werken op de plantages. ^{➔Krantenbericht}
• Door de Beurskrach in Wenen ontstaat de ‘Paniek van 1873’, wat het begin is in van de ‘Grote Depressie’ en maar liefst 26 jaar duurt. ^{➔Krantenbericht}

• 1874 – Het ‘Kinderwetje van Van Houten’ wordt van kracht, ofwel ‘De Wet houdende maatregelen tot het tegengaan van overmatigen arbeid en verwaarloozing van kinderen’. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Willem III is koning, nog steeds weduwnaar en ongehuwd.

Religie

• 1870 – Op het Eerste Vaticaans Concilie wordt de pauselijke onfeilbaarheid afgekondigd. Dit heeft invloed op de katholieke gemeenschap in Nederland, die zich hierdoor sterker organiseert. ^{➔Krantenbericht}

• 1872 – De Duitse Kulturkampf, waarbij de staat de invloed van de katholieke kerk wil beperken, beïnvloedt ook het debat in Nederland, en gebruiken beide kampen deze kwestie om hun eigen standpunten te versterken en de polarisatie te vergroten. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen

Er worden minstens 10 spoorlijnen geopend, waaronder de Maasbrug en de Moerdijkbrug, laatstgenoemde op dat moment de langste brug in Europa, en treinverbindingen naar Duitsland. ^➔Bron

De opkomst van stoommachines en industriële productieprocessen verandert de manier van werken in o.a. de fabrieken. ^{➔Krantenbericht}

• 1870 – Opening van de 343 meter lange Scheldebrug bij Antwerpen, wat ook gunstig is voor Nederland. ^{➔Krantenbericht}

• De telegraafkabel Singapore – Batavia – Banjoewangi wordt verlengd naar Australië. ^{➔Krantenbericht}

• 1874 – Door de Vestingwet worden verouderde vestingwerken gemoderniseerd met strategische waterlinies, en moeten enkele oude vestingsteden hun vestingwerken juist afbreken voor stedelijke bebouwing. ^{➔Krantenbericht}
• Opening van de eerste geregelde vaardiensten Rotterdam – New York (met de SS Cimbria, SS Allemannia en SS W.A. Scholten, het eerste schip van de latere HAL), Rotterdam – New Orleans (met de SS Vandalia) en Rotterdam – West-Indië (met de SS Teutonia). ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

Medische mijlpalen

• 1873 – De Noorse arts Armauer Hansen ontdekt de leprabacterie Mycobacterium leprae als oorzaak van lepra. ^➔Bron

Rampen

• 1870 – Enkele overstromingen in laaggelegen gebieden veroorzaken veel schade, en benadrukt weer dat structurele verbeteringen noodzakelijk zijn. Er worden diverse inzamelingsacties gehouden om de slachtoffers te ondersteunen. ^{➔Krantenbericht}
• Een uitbraak van pokken eist veel slachtoffers, vooral in stedelijke gebieden. ^{➔Krantenbericht}

• 1872 – Een stormvloed met sneeuw richt grote schade aan. Vooral de kustgebieden van Zeeland en Friesland worden getroffen, maar in de rest van het land is er ook veel schade, mede door de slechte staat van de dijken. ^{➔Krantenbericht}

• 1874 – Een zware storm overstroomt de nog in aanleg zijnde Groningse Westpolder, waarbij 13 mensen verdrinken. Een kotter vergaat bij Schiermonnikoog, waarbij 5 mensen omkomen. ^{➔Krantenbericht}

Opvallend nieuws

• 1872 – Hendrik Jut vermoord samen met zijn vrouw een rijke weduwe en haar dienstmeid voor het geld. Het volk wilde de doodstraf, maar dit was afgeschaft. De volkswoede werd bevredigd omdat een kermisexploitant zijn attractie de ‘Kop van Jut’ noemde, wat leidde tot de uitdrukking: “de kop van Jut zijn”. ^{➔Krantenbericht}

• 1873 – Voor het eerst wordt er Heineken-bier verkocht. ^{➔Krantenbericht}
• Jan Manhave voltooit het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal. ^{➔Krantenbericht}

• 1874 – In Middelburg sterven 8 mensen en worden 200 mensen ziek door het eten van een giftige leverworst. De verkopende slager heeft vermoedelijk een reeds begraven varken alsnog verwerkt in de worst. ^{➔Krantenbericht}

Boeken, muziek, kunst

• 1870 – Jules Verne publiceert zijn boek ‘20.000 mijlen onder zee’. ^{➔Krantenbericht}

• 1871 – Giuseppe Verdi schrijft de opera ‘Aida’. ^{➔Krantenbericht}

• 1872 – Jules Verne publiceert zijn boek ‘De reis om de wereld in tachtig dagen’. ^{➔Krantenbericht}

• 1874 – In Frankrijk vindt de eerste Impressionistische tentoonstelling plaats, wat een revolutie in de kunstwereld betekent. ^➔Bron

Buitenland

• 1870 – De Frans-Duitse Oorlog breekt uit (1870-1871). Dit conflict leidt tot de val van het Tweede Franse Keizerrijk en de oprichting van het Duitse Keizerrijk. Nederland blijft neutraal. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}
• De Pruisische regering verbiedt het gebruik van andere talen dan het Duits in het onderwijs en bij de overheid. Hiermee verdwijnt het Nederlands als voertaal in Oost-Friesland. ^➔Bron
• De koninkrijken Baden, Hessen, Beieren en Württemberg treden toe tot het Duitse Rijk en krijgen een grondwet. Een jaar later wordt het Duitse Rijk een eenwording en krijgt de naam Duitsland. ^{➔Krantenbericht}
• In Rome wordt de Kerkelijke Staat beëindigd, wat leidt tot de eenwording van Italië. ^➔Bron

• 1871 – Een grote brand legt een groot deel van Chicago (VS) binnen 24 uur in as. Tegelijkertijd woedt er 400 km verder een bosbrand, die op dat moment de dodelijkste natuurbrand in de Amerikaanse geschiedenis is. ^{➔Krantenbericht}
• De Parijse Commune, een revolutionaire regering in Parijs, wordt neergeslagen. Dit leidt tot discussies in Nederland over socialisme en arbeidersrechten. ^{➔Krantenbericht}

Overleden

• 1870 – Charles Dickens (58) overlijdt aan een beroerte, hij sukkelde al jaren met zijn gezondheid, en zijn lezingen putten hem uit. Zijn illustrator maakt direct na zijn overlijden een prent van zijn werkkamer, The Empty Chair, wat wereldwijd een succes wordt. Dickens werd op voorspraak van koningin Victoria begraven in de Poets’ Corner in Westminster Abbey (Londen), maar dit was niet wat hij zelf wilde; hij wilde begraven worden in het familiegraf in Highgate. ^{➔Krantenbericht}

• 1872 – Regerend minister-president Johan Thorbecke (74) wordt ernstig ziek, waarbij de hele natie met hem meeleeft. Uiteindelijk overlijdt hij aan een longontsteking. Vijf dagen voor zijn dood regelde hij nog per telegram de toelating van Aletta Jacobs als eerste vrouwelijke student aan de universiteit. ^{➔Krantenbericht}

• 1873 – Napoleon III (64), ex-keizer van Frankrijk, overlijdt in Engeland (in ballingschap) aan complicaties na een operatie voor nierstenen. ^{➔Krantenbericht}
• David Livingstone (60), Schots zendingsarts en ontdekkingsreiziger in Afrika, wordt dood gevonden tijdens een gebed in knielende houding naast zijn bed. Hij sterft aan een combinatie van malaria en dysenterie, veroorzaakt door een zwakke gezondheid. ^{➔Krantenbericht}

Welke van jouw voorouders zijn in deze periode geboren, getrouwd of overleden?

Tijdlijn van mijn voorouders

Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1870-1875 in beeld

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1870 en 1875. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.