Het beste genealogie woordenboek

Niet alleen om je weg te vinden in de juiste bronnen, maar ook om feiten te interpreteren is dit genealogie woordenboek een ‘must know’ en ‘musth have’ voor iedere stamboomonderzoeker.

genealogie woordenboek pixabayWant bij je speurtocht naar geboorte-, huwelijks– en overlijdensaktes kom je ongetwijfeld in aanraking met vaktermen.

Daarbij hanteren veel genealogie websites bepaalde terminologie waarvan het goed is deze te begrijpen.

Basislijst woorden

Hieronder staat een basislijst, maar er is nog zoveel meer te leren. De zoekfunctie omvat ca. 23.000 trefwoorden en begrippen met hun betekenis.

Dit zijn niet alleen woorden die met genealogie te maken hebben. Maar ook voorkomen in schepen- en gerechtelijke akten, rechtbankverslagen en oude woordenboeken.

De database is inclusief schrijf- en typefouten. Als er een ? bij een woord staat is de verklaring bij dat woord nog niet bekend.

Hou er ook rekening mee dat schrijvers tussen 1450 en 1850 niet goed konden schrijven, waardoor alles fonetisch werd genoteerd.

Bij het interpreteren van het woord is het belangrijk deze in de context van de zin en tijd te plaatsen.

 

Woord
Betekenis
Akte
Geschrift, gemaakt om als rechtsgeldig bewijs te dien voor de reden.
Aanverwant
Ook aangetrouwd. Persoon die met een bloedverwant is gehuwd.
Afstammingsreeks
Naamreeks van iedere andere voorouder uit een kwartierstaat.
Akte van indemniteit
Verklaring van oorspronkelijke woonplaats aanvrager dat zij, indien nodig, garant staan voor armenzorg.
Akte van admissie
Verklaring van dorp of stad die werd gegeven zodra mensen zich daar wilde vestigen.
Archiefkaarten
Persoonskaarten waarop alle pesoonsgegevens vermeld staan (Amsterdam, 1939-1994)
Attestatie
Bewijs van lidmaatschap van een kerk wat een lid meekreeg als hij verhuisde naar een andere plaats of elders ging trouwen. Er kwam een vermelding in het ‘lidmatenregister’ als ‘Met attestatie vertrokken naar/binnengekomen…’, of ‘Getrouwd met attestatie te/van…’.
Averijgrossen
Registraties (vonnissen) van schade aan schepen, lading of extra kosten die ergens verhaald worden.
‘Laten we bidden voor hen die het moeilijk hebben, maar vooral voor hen die moeilijk doen.’
– Herman Finkers

B

Woord
Betekenis
Begraafregisters
Registers met personen die voor 1811 zijn begraven in een kerkelijke begraafplaats (behalve de Joden). Het oudste begraafregister van Amsterdam stamt uit 1553 van de Oude Kerk.
Iets wat je nooit moet doen. Leer hier een truc hoe je de generaties correct benoemd.
Bevolkings Register
Register waarin alle inwoners per gemeente staan als adresboeken (1850-1920). Volgend waren de Gezinskaarten (1920-1939), Persoonkaarten (1939-1994) en nu de geautomatiseerde Gemeentelijke Basisadministratie (GBA). Voordeel van het Bevolkingsregister is dat gegevens per persoon chronologisch werden geregistreerd.
Boedelpapieren
Vanaf 1600 werden de eigendommen (boedel) e.a. documenten van de ouders van een weeskind geregistreerd.
Browsen
Engels woord voor ‘bladeren’, b.v. in een online archief, struinen door de online microfiches.
Vastlegging van de officiele momenten geboorte, huwelijk en overlijden in aktes. Ingevoerd door Napoleon in 1811, om iedere man als militair te kunnen inzetten.

C

Woord
Betekenis
Catalogus
Lijst, vaak een kaartenbak, met titels op alfabetische of systematische volgorde.
Een beetje of-topic, maar toch wel interessant om je hier eens in te verdiepen.
Gebruik deze Checklist aktes verzamelen op een goed overzicht te krijgen an wat je wel en niet hebt.
Comportementboeken
Registraties waarin de Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam) de vorderingen en gedrag bijhoudt van de leerlingen.
Concubinaat
Samenwonen zonder getrouwd te zijn.
Confessieboeken
In deze boeken werden de verhoren van verdachte personen genoteerd, vaak beantwoordt met ja of nee.
Consanguïene huwelijk
Huwelijk tussen neef en nicht.

D

Woord
Betekenis
Grafische weergave van al je voorouders in een diagram (er zijn vele soorten diagrammen).
Dienstbode registers
Boeken waarin alle dienstboden werden genoteerd (zowel man als vrouw).
Doodsregistraties
Registraties van de oorzaken van overleden mensen in Amsterdam (1854-1940)
Personen die volwassenen doopte. Een gedoopte volwassen wordt ook zo genoemd.

E – F

Woord
Betekenis
Egodocument
De eerste autobiografen, ofwel vanuit ik-perspectief, sinds de 16e eeuw
Toplaag van de bevolking die rijk waren (bestaat nog steeds), waaronder ook de heersers.
Filiatie
Bewezen afstammingslijn tussen ouders en kinderen (Latijn = filius/filia = zoon/dochter). De pilaren van ieder stamboomonderzoek.
Folio
Nummer wat op de rechterbladzijde werd geschreven.
Tip: Ontvang een melding van de Zoekopdracht Monitor!

G

Woord
Betekenis
Gecomprimeerd bestand vanuit een softwareprogramma waar alle data in staat, b.v. yolandalippens.ged
Interessant, kleurrijk en uniek magazine met artikelen over genealogie.
Geneagram
Grafische notatie om verwantschap aan te tonen, b.v. bij vorstenhuizen of erfelijkheidsonderzoek.
In 1582 verving paus Gregorius XIII de Juliaanse kalender met de Gregoriaanse kalender. In Holland, Zeeland, Brabant en Limburg werd de Gregoriaanse kalender in 1582 ingevoerd, de andere provincies volgden in 1700/1701.

H – I

Woord
Betekenis
Heraldiek
Wapenkunde, zoals bij familiewapens.
Huiszittenhuizen
Huizen die de armen ondersteunden die nog in hun eigen huis woonden.
Index
Diepere toegang tot een archiefstuk op alfabetische volgorde (zie klapper).
Inventaris
Beschrijving van de stukken in een archief volgens een bepaald systeem met volgnummers.

K – L

Woord
Betekenis
Kalenderomzetter
Rekentool die o.a. de Juliaanse kalender (voor 1700) naar de huidige Gregoriaanse kalender omzet.
Klapper
Diepere toegang tot een archiefstuk op alfabetische volgorde (zie index).
Kohieren hoofdelijke omslag
Register met belastingaanslagen (inkomstenbelasting) over bepaalde periode.
Kraamvrouwbekentenissen
Bekentenissen van ongehuwde moeders die in barensnood de naam van de vader moesten zeggen.
Als bepaalde voorouders in een kwartierstaat vaker voorkomen, door een huwelijk tussen neef en nicht.
Kwartierstaat
Complete voorgeslacht vanuit één persoon, in mannelijke en vrouwelijke lijn.
Als een deel van de kwartierstaat leeg blijft omdat de voorouder niet gevonden kan worden.
Lidmatenboeken
Registers waarin de kerken hun leden in noteerden.
Louis (naam)
Het zevende kind heette vaak Louis of Louise. Een ‘must know’ bij genealogie.

M

Woord
Betekenis
Marktkaarten
Kaarten met gegevens van kooplieden met een vaste standplaats op een markt.
Overeenkomsten tussen personen in verschillende stambomen waar je informatie uit kunt halen.
Matriachale lijn
Vrouwelijke variant op de stamreeks waarbij de vrouwelijke lijn wordt gevolgd.
Matrilineaire reeks
Zie Matriachale lijn. Ook Mitochondriënlijn.
Memories van Successie
Overzicht van de baten en lasten van een erfenis waarover sinds 1818 belasting betaald moest worden.
Mennonisten, mennonieten
Metroniem
Achternaam die is afgeleid van de (voor)naam van de moeder (b.v. Edith Brigitta).
Microfiche
Kaartje met filmopnamen in kleinbeeld, te bekijken met speciaal leesapparaat.
Microfilm
Rolfilm met ca. 600 filopnamen in kleinbeeld, te bekijken met speciaal leesapparaat.
Militieregisters
Boeken waar militairen werden genoteerd met alle persoonsgegevens.
Leden van ‘De kerk van Jezus Christus van de Heiligen der laatste dagen’. Promoters van genealogie.
Tip: Zo maak je je eigen Genealogie Startpagina.

N – O

Woord
Betekenis
Naamgenealogie
Genealogisch overzicht van alle nakomelingen van een persoon met dezelfde achternaam.
Naturalisatie
Een buitenlander krijgt een andere nationaliteit (b.v. een Schot wordt Nederlander).
Omslag
Aantal stukken of documenten, verpakt in een stevig vel papier.
Ontsluiten / Ontsloten
Archieven die zijn getranscribeerd en online beschikbaar zijn.
Ondertrouwregisters
Een huwelijk moest min. 2 weken bij het stadhuis aangekondigd worden, dit was de ondertrouw.
Een voorvoegsel wat je nooit mag gebruiken. Leer hier de juiste termen.

P

Woord
Betekenis
Wetenschap over het lezen van oude handschriften.
Parenteel
Complete nageslacht zowel mannelijke als vrouwelijke lijn.
Patentregisters
Registraties van de belastingen op bepaalde beroepen (zoals kermissen). Dit is per straat, per wijk.
Patroniem
Achternaam die is afgeleid van de (voor)naam van de vader. (b.v. Janszn = Janssen).
Kaar van een persoon in het Bevolingsregister, met registratie van naw, gezin, adres, enz.
Pesthuwelijk
Huwelijk tussen weduwe en weduwnaar na pestperiode 1635-1636. Gouden tijden voor notarissen omdat iedereen hun testament liet opmaken.
Proband
Persoon die als startpunt wordt gebruikt bij een overzicht, diagram of rapport.
Protocol
Gezamenlijke akten door een notaris opgemaakt.
Poorterboeken
Een poorter was een inwoner met meer rechten en privileges. Amsterdam maakte dit onderscheid al sinds de 13e eeuw.
Profiel
In een software het overzicht van een persoon met al zijn gegevens, feiten en notities.
Publicatie
Een stamboom die wordt gepubliceerd op b.v. Genealogie Online.

R – S – T

Woord
Betekenis
Overzichtelijke weergave van al je voorouders (er zijn vele soorten rapporten).
Regest 
Uittreksel van een akte.
Register
Ingebonden boek of deel van een boek, bij geboorte, huwelijk, overlijden, DTB of een beroepenregister.
Schepenbankboeken
Een schepenbank was een bestuurder van een stad met veel macht en taken.
Digitaal bewijs van b.v. een akte vanaf het computerscherm
Signalementregister
Landelijke registraties van personen die veroordeeld waren of gezocht werden.
Smart Match
Softwarematige vergelijking van persoon A met persoon B. (Term is van My Heritage.)
Stamboloog
Iemand die zich hobbymatig bezighoudt met stamboomonderzoek (eigen term).
Stamreeks
Complete voorgeslacht in mannelijke lijn.
Synchroniseren
Softwareprogramma’s wisselen (online) data met elkaar uit persoonsgegevens vindbaar te maken.
Tafel
Alfabetisch overzicht van akten.
Transportakten
Vanaf 1500, een akte waarin de overdracht van onroerend goed is geregistreerd (nu koopovereenkomst)
Transcribreren
Het uittypen van archieven zodat deze op naam doorzoekbaar zijn (database)
Tip: Zo krijg je overzicht met een mindmap.

V – W – Z

Letter
Betekenis
Vernoemingen
Vernoemingsregels werden gehanteerd om kinderen een naam te geven, vernoemd naar een familielid.
Vertrekpersoon
De persoon die de startpositie heeft voor een overzicht, kwartierstaat, diagram, enz.
Relaties tot personen in de familie, of aangetrouwde familie.
Voor de juiste volgorde en generatie, zijn rapporten en kwartierstaten speciaal genummerd.
Volkstellingen
Registratie door de overheid van de bevolkingsgrootte van een bepaald gebied, waarbij kenmerken vermeld worden zoals leeftijd, geslacht, burgelijke staat, godsdienst, gezinsverband en beroep.
Woningkaarten
Kaarten met gegevens over de bewoners van een woning, op straatnaam en huisnummer.
Zevende zoon
Een ‘must know’ bij genealogie, een zevende kind heette vaak Louis, later Louise bij een dochter.

 

 

Met dank aan Coret Genealogie en de samensteller Andre Dumont.

Verder…

Heb je mijn artikel al gelezen over mijn magische goocheloom?

Mijn interview in de EO gids over stamboomonderzoek
Zoeken in kranten en tijdschriften met Delpher
Dankbaar dat ik een stamboom heb
Juridische hulp en rechtspraak bij stamboom onderzoek
TV serie Verborgen verleden van Nederland
Ojee, ik heb een borrelende baarmoeder
Verwanten van Yolanda Lippens
Ojee, ik heb een borrelende baarmoeder

Overzicht kwartierstaten van Yolanda Lippens

‘Het beste genealogie woordenboek’

Zoek in het historisch woordenboek van de Nederlandse taal

Handleiding overlijdensregister | Grootste ergernissen | Genealogie woordenboek en software | Emigraties

Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Opmerkingen of aanvullingen? Contact mij op Facebook | Twitter | Pinterest | Contactformulier
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
yory