Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1920 en 1925

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1920 en 1925. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1920 en 1925 krijgt Nederland te maken met een grote metaalstaking, een omstreden rijwielbelasting, de eerste viering van Moederdag, en verschijnt het eerste Polygoonjournaal in de bioscopen. Amsterdam wordt een stuk groter, komt er voor het eerst een nieuwsuitzending op de radio, behaalt de zwerver Had-je-me-maar een zetel, en overlijdt de Paus. Bij Terschelling vindt een scheepsramp plaats met een grote wijnopbrengst, wordt het graf van Toetanchamon ontdekt, woedt er een verwoestende brand in Dwingeloo, overlijdt Abraham Kuyper en dompelt een grote scheepsramp Arnemuiden in rouw. In de VS begint de drooglegging, rolt de tienmiljoenste Ford van de band, wordt de Charleston een dansrage, en komen er Piggelmeeboekjes. Hitler en Mussolini komen aan de macht, Dublin beleeft een Bloody Sunday, de KLM maakt de eerste vlucht naar Nederlands-Indië, wordt dienstweigeren mogelijk, en opent in Arnhem een dierenpark zonder tralies.

Samenleving

De bevolking groeit van 4.661.000 naar 4.766.000 inwoners (schatting).

De verzuiling is sterk: katholieken, protestanten, socialisten en liberalen leven grotendeels gescheiden werelden.

De economie herstelt langzaam van de Eerste Wereldoorlog. Er is nog steeds sprake van schaarste en inflatie, maar de handel begint weer op gang te komen. De lonen staan onder druk en er zijn diverse stakingen en acties, onder meer in de haven van Rotterdam en in de textielindustrie. De landbouwsector heeft het moeilijk door lage prijzen en overproductie. ^{➔Krantenbericht}

Op de aandelenbeursen wordt er veel geld verdiend met beleggingen, vooral in de VS floreert de woningmarkt en de verkoop van auto’s die ook in Nederland steeds populairder worden (voor de rijken). ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – De grote metaalstaking (in meerdere Europese landen) die 3 maanden duurde, eindigt in een nederlaag voor de stakers: de werkgevers voeren de aangekondigde loonsverlaging van 15 procent door. Het verlies is een zware klap voor de vakbeweging. ^{➔Krantenbericht}

Politiek

Het Kabinet-Ruijs de Beerenbrouck I (1918-1922 en 1922-1925). Dit is het eerste kabinet met een katholieke premier, en wordt bij de verkiezingen in 1922 herkozen. De politiek is relatief stabiel, maar er is wel onrust over de internationale spanningen en de economische situatie in Duitsland met de absurde hyperinflatie: In december 1921 kost een brood 4 mark, precies een jaar later 163 mark, in april 1923 stijgt het naar 474 mark, in augustus naar 69.000 mark, en in oktober naar 201 miljard mark¹. Kortom, geld is niets meer waard. ^➔Bron

• 1921 – Amsterdam wordt uitgebreid met de gemeentes Sloten, Nieuwendam, Watergraafsmeer, Buiksloot, Ransdorp en delen van Ouder-Amstel, Nieuwer-Amstel, Oostzaan, Zaandam en Diemen. Het is een van de grootste gemeentelijke herindelingen. ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – Kamerlid Kersten (SGP) overhandigt ruim 27.000 handtekeningen aan de koningin tegen de dwangvaccinatie van het voor schoolkinderen verplichte pokkenbriefje. Tegen dit bewijs van inenting zijn veel protesten, vooral uit religieuze hoek. De regering negeert de petitie, maar de SGP en Kersten krijgen wel bekendheid. Kersten is zo fanatiek, dat hij met een stoet auto’s vol kinderen naar Zwolle vertrekt, waar zij een arts bezoeken die massaverklaringen afgeeft dat de gezondheidstoestand van de kinderen vaccinatie niet toelaat. Vanuit zijn eigen kerk krijgt hij kritiek, want moet een predikant zich wel met dat soort zaken bezighouden? ^{➔Krantenbericht}

• 1923 – Bij de grote textielfabriek Van Heek & Co. (Enschede) breekt een staking uit wanneer de directie voorstelt dat de arbeiders óf 10 procent langer moeten werken, óf 10 procent van hun loon moeten inleveren. De staking verspreidt zich snel: 22.000 arbeiders leggen 39 fabrieken stil. Er is vooral grote onvrede over de grote winsten van de textielfamilies tegenover de armoede van de arbeiders. Uiteindelijk halen de bonden bakzeil en wordt de loonsverlaging toch doorgevoerd. ^{➔Krantenbericht}
• Dienstweigering wordt (beperkt) wettelijk mogelijk gemaakt: bij bezwaren van religieuze aard mogen dienstplichtigen nu ook vervangende dienst verrichten. ^{➔Krantenbericht}
• In Utrecht wordt het Verbond van Actualisten opgericht, de eerste fascistische partij in Nederland. ^{➔Krantenbericht}

• 1924 – Minister van Financiën Colijn voert een rijwielbelasting in, waarbij iedere fietser voor 3 gulden een fietsplaatje moet kopen dat aan de fiets bevestigd moet worden. Vrijwel direct krijgen veel burgers een boete omdat ze die kosten niet kunnen betalen. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Koningin Wilhelmina regeert en is getrouwd met prins Hendrik, ze hebben een dochter, Juliana (11-16 jaar). Het koningshuis geniet veel respect mede door haar zichtbare betrokkenheid bij de bevolking, en is een stabiele factor in een roerige tijd.

Religie

• 1922 – Paus Benedictus XV (67) overlijdt onverwacht aan een longontsteking door griep. De Italiaanse kardinaal Ratti wordt tot nieuwe paus verkozen en kiest de naam Pius XI. ^{➔Krantenbericht}

• 1923 – De Katholieke Universiteit Nijmegen opent haar deuren, wat een mijlpaal is voor de katholieken in Nederland. ^{➔Krantenbericht}

Ontwikkelingen

Op allerlei gebieden worden uitvindingen gedaan, machines ontwikkeld en records verbroken. De industrialisatie zet door, mede dankzij de opening van de eerste Nederlandse hoogoven in IJmuiden. ^➔Foto

• 1920 – De KLM opent haar eerste lijndienst Amsterdam – Londen. ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – Mozes Salomon Vaz Dias (persbureau Vaz Dias) verzorgt de eerste nieuwsuitzending ter wereld op de radio: het is het eerste live-radioverslag ter wereld van een voetbalwedstrijd via de zender van de Nederlandse Seintoestellen Fabriek op de Amsterdamse effectenbeurs. Al snel worden er reguliere radio-uitzendingen met alleen muziek uitgezonden. ^{➔Krantenbericht}
  Twee jaar later spreekt schrijfster Carry van Bruggen voor de microfoon, waarmee zij de allereerste is. ^➔Bron
• In Hollywood wordt de eerste kleurenfilm met technicolor The Toll of the Sea uitgebracht. ^{➔Krantenbericht}

• 1924 – De eerste Nederlandse intercontinentale vlucht is een feit: Vanaf Schiphol vertrekt een Fokker F.VII voor de eerste KLM-vlucht naar Nederlands-Indië, die daar na 54 dagen aankomt. Het kon korter, maar er was een langdurig oponthoud in Bulgarije vanwege motorproblemen. De belangrijke lading aan boord bestaat uit post, maar er gaan ook dieren mee, wat een unicum is. ^{➔Krantenbericht}
• Tussen Hengelo en Enschede opent het park “Theehuis De Waarbeek” zijn deuren. Er is een roeivijver, tennisbaan en een speeltuintje. In 1930 wordt er een achtbaan (de Rodelbaan) gebouwd die tegenwoordig één van de oudste nog werkende stalen achtbanen ter wereld is. De Waarbeek is inmiddels uitgegroeid tot een uitgebreid attractiepark en is de oudste van Nederland. ^{➔Krantenbericht}

Medische mijlpalen

• 1921 – De Canadese arts Frederick Banting ontdekt het hormoon insuline uit de alvleesklier van een hond. Tot de jaren 1920 betekende het voor mensen met diabetes type 1 dat zij zelden de volwassenheid bereikte. ^➔Bron

Rampen in Nederland

• 1920 – Scheepsramp met wijn: Bij Terschelling vergaat tijdens een storm de West Aleta, een Amerikaans vrachtschip met 35.000 vaten wijn en whisky. De bemanning van 42 personen wordt gered, maar vlak daarna breekt het schip in tweeën. Veel vaten wijn en whisky spoelen aan op het eiland, waar de strandjutters van smullen; slechts 15.000 vaten worden officieel geborgen. Het schip inspireert later een koor, de West Aleta Singers. ^{➔Krantenbericht}

• 1921 – In Meppel ontstaat een massavergiftiging; 6 kinderen overlijden door ijs te eten wat besmet is met salmonella. ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – Tijdens hevig noodweer zinkt de veerpont tussen Genemuiden en Zwartsluis (OV) waarbij 11 mensen verdrinken, waaronder de burgemeester en zijn vrouw; 3 mensen overleven de overtocht. ^{➔Krantenbericht}

• 1923 – Het dorp Dwingeloo (Drenthe) wordt getroffen door een grote brand. De combinatie van een hete, droge zomer, houten constructies, rieten daken en een harde wind zorgt ervoor dat de brand zich razendsnel verspreidt. Een deel van de 15e-eeuwse Sint-Nicolaaskerk, de synagoge, smederij, herberg en 9 woningen worden verwoest. ^{➔Krantenbericht}

• 1924 – De ramp van Arnemuiden: Tijdens een zware storm vergaan er 4 schepen waarbij 15 vissers omkomen. Het verlies heeft een grote impact op de gemeenschap van Arnemuiden en Vlissingen. De ramp wordt nog steeds herdacht, waarbij er een monument is opgericht ter nagedachtenis aan de slachtoffers. ^{➔Krantenbericht}

Rampen wereldwijd

• 1920 – Bij de Franse westkust zinkt tijdens een storm het Franse stoomschip Afrique waarbij 564 van de 602 opvarenden omkomen. Onder de doden bevonden zich veel militairen, kolonialen en hun gezinnen, 17 missionarissen en de kapitein. ^{➔Krantenbericht}
• Bloedbad in Berlijn: Tijdens een arbeidersdemonstratie voor de Rijksdag in Berlijn, opent de politie het vuur op de menigte, wat leidt tot tientallen doden en meer dan honderd gewonden. Het is de bloedigste demonstratie in de Duitse geschiedenis en versterkt de spanningen tussen arbeidersbewegingen en de overheid. ^{➔Krantenbericht}
• Bomaanslag in New York City: Een bomaanslag op de J.P. Morgan bank kost 38 mensen het leven. De aanslag zou zijn gepleegd door Italiaanse anarchisten. ^{➔Krantenbericht}

• 1921 – Bij de kust van China vergaat het Britse passagiersschip Hong Moh in een zware storm wanneer het vastloopt op een rif. Van de 1100 opvarenden komen er circa 850 om het leven. ^{➔Krantenbericht}

• 1923 – Bij Brussel worden tijdens een luchtballonnenwedstrijd 2 luchtballonnen door de bliksem getroffen, waarbij 3 mensen omkomen. ^{➔Krantenbericht}
• Japan wordt getroffen door een zeer zware aardbeving met een kracht van 8,2 waarbij meer dan 140.000 doden vallen. Het is één van de zwaarste aardbevingen ooit in de regio. ^{➔Krantenbericht}

Bijzondere gebeurtenissen

• 1920 – Koffie- en theefabrikant Van Nelle publiceert het eerste Piggelmeeboekje: Het tovervisje. Piggelmee is een kaboutertje dat samen met zijn vrouw Tureluur in een Keulse pot aan het strand woont. In de verhaaltjes krijgt Piggelmee vaak hulp van een magische vis, waardoor zijn wensen uitkomen, maar uiteindelijk leert hij dat tevredenheid het belangrijkste is. De verhalen zijn gebaseerd op het sprookje De visser en zijn vrouw van de gebroeders Grimm. ^{➔Krantenbericht}

• 1921 – Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen behaalt in Amsterdam de bedelaar en straatmuzikant Had-je-me-maar een zetel. Hij (Cornelis de Gelder 1856-1931) staat vaak op het Rembrandtplein, waar hij met liedjes en dansjes geld verdient, maar wordt gevraagd om lijsttrekker te worden van de Rapaille Partij, als protest tegen het parlementaire systeem. Hij wordt gekozen, maar zit tijdens de verkiezingen in de gevangenis wegens openbare dronkenschap. Uiteindelijk doet hij afstand van zijn zetel. ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – In mei wordt een temperatuur van ruim 35 graden gemeten, en de hoogste zonneschijnduur met 365 uur (normaal 231 uur), dit is een record voor die tijd. ^{➔Krantenbericht}
• In Egypte in de Vallei der Koningen ontdekt de Brit Howard Carter de koninklijke grafkamer en de sarcofaag van de Egyptische farao Toetanchamon, wat vol ligt met kostbare schatten. Zes weken na de opening van het graf sterft de financier van de uitgravingen. Veel Egyptenaren, maar ook westerlingen, schrijven dit toe aan de Vloek van de farao. ^{➔Krantenbericht}

• 1924 – Voor het eerst wordt er in Nederland Moederdag gevierd. Het initiatief komt van de tuinbouw om hiermee de bloemenverkoop te stimuleren. ^{➔Krantenbericht}
• In Arnhem opent Burgers Dierenpark zijn deuren met een vernieuwende opzet, namelijk zonder tralies. ^{➔Krantenbericht}
• In Chicago (VS) komt de tienmiljoenste Ford uit de fabriek rollen. Dit Model T maakt een tournee dwars door de VS langs de Lincoln Highway, de eerste snelweg die de oost- en westkust met elkaar verbindt. ^{➔Krantenbericht}

Boeken, muziek, films, kunst

Charlie Chaplin produceert in de jaren 1920 tientallen slapstick films, waaronder The Kid en The Pilgrim. Andere opkomende sterren zijn Mary Pickford, Douglas Fairbanks, Gloria Swanson en Rudolph Valentino. De film Safety Last! wordt beroemd door de scène waarin Harold Lloyd aan de wijzerplaat van een hoge klok boven de straat bungelt. ^{➔Krantenbericht}

• 1920 – Cabaret-zanger Lou Bandy brengt diverse liedjes uit, waaronder Het graf van den onbekenden soldaat, Zwervers Kerstnacht, en Overschotje. Zijn liedjes staan bekend om het sentiment en weemoedige stijl. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam gaat de musical De Jantjes in première, die meer dan 400 keer wordt uitgevoerd. ^➔Foto
• Er verschijnt een Nederlandse vertaling van Waldemar Bonsels’ wereldberoemde boek “Maja de Bij”. ^{➔Advertentie}
• In de VS debuteert de schrijfster Agatha Christie met haar eerste roman The Mysterious Affair at Styles waarin ze het karakter Hercule Poirot introduceert. ^➔Bron
• In Hollywood gaat de eerste Zorrofilm, The Mark of Zorro, van producer en hoofdrolspeler Douglas Fairbanks in première. ^{➔Advertentie}

• 1922 – Omdat er steeds meer bioscopen komen, wordt er voor de film het Bioscoopjournaal (Polygoonjournaal) uitgezonden met het (later legendarische) stemgeluid van Philip Bloemendal, wat tot 1987 blijft bestaan. ^{➔Krantenbericht}
• In de Grote Kerk in Naarden geeft de Bachvereniging haar eerste uitvoering van de Matthaüs Passion. ^{➔Krantenbericht}

• 1923 – Schrijver Theo Thijssen publiceert zijn boek Kees de Jongen ^{➔Advertentie}, en Chris van Abkoude publiceert zijn boek Kruimeltje. ^{➔Advertentie}
• Jazzpianist James P. Johnson veroorzaakt met het lied The Charleston uit de musical Running Wild een dansrage. ^➔Bron

Buitenland

• 1920 – Drooglegging in de VS: de productie en verkoop van alcohol wordt verboden om het alcoholgebruik en alcoholisme te bannen, echter wordt het drinken van alcohol niet verboden. Echter werkt deze drastische maatregel criminaliteit in de hand, waarbij Al Capone met het produceren en smokkelen van illegale drank stinkend rijk wordt. Om die reden wordt het alcoholverbod in 1933 weer opgeheven. ^{➔Krantenbericht}
• Bloody Sunday in Dublin: In reactie op de IRA-aanvallen schieten de Black and Tans in het wilde weg op een menigte in een voetbalstadion, waarbij 14 mensen worden gedood. Enkele weken later ontstaat er een climax van geweld tegen burgers, waarbij meer dan 300 gebouwen in rook opgaan en 5 burgers en 2 mogelijke IRA-verdachten geëxecuteerd worden. ^{➔Krantenbericht}
• Brits-Indië: Mahatma Gandhi wordt leider van het Indian National Congress en begint zijn geweldloze strijd met de swadeshi-beweging: hij roept Indiërs op Britse goederen te boycotten en organiseert grootschalige campagnes van burgerlijke ongehoorzaamheid tegen het Britse bestuur. Als er in 1922 toch geweld uitbreekt, wordt Gandhi gearresteerd en veroordeeld tot 6 jaar gevangenisstraf. Na 2 jaar komt hij vervroegd vrij en stopt met de campagnes omdat die in strijd is met zijn strikte geweldloosheid. ^{➔Krantenbericht}

• 1921 – Bloedbad van Tulsa: In Tulsa, Oklahoma (VS) breken rassenrellen uit die 2 dagen duren en waarbij een complete wijk, bekend als the Negro Wall Street volledig wordt geplunderd, in brand gestoken en verwoest. Naar schatting worden 300 Afro-Amerikanen vermoord en duizenden raken dakloos. Het bloedbad wordt lange tijd verzwegen en komt pas in 2015 weer onder de aandacht. In 2025 verschijnt een officieel rapport met de conclusie dat het bloedbad niet het resultaat was van geweld door de menigte, maar van een gecoördineerde aanval. Er kan niemand meer worden vervolgd omdat de daders zijn overleden. ^{➔Krantenbericht}
• In de Sovjet-Unie heerst een hongersnood. Westerse landen worden opgeroepen om noodhulp te regelen. ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – In de Sovjet-Unie wordt Jozef Stalin de leider van de Communistische Partij, en daarmee na Lenin de machtigste man in het land. ^{➔Krantenbericht}
• In Italië komt Mussolini aan de macht door de Mars naar Rome, wat de opkomst van het fascisme versneld. Tegelijkertijd wordt in Duitsland Adolf Hitler gekozen tot leider van de NSDAP met dictatoriale macht. ^{➔Krantenbericht}
• De pas gekroonde Griekse koning Constantijn I (54) wordt gedwongen om af te treden na een nederlaag tijdens de Grieks-Turkse Oorlog. Enkele maanden later overlijdt hij in ballingschap aan hartfalen. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon George II, maar hij wordt 2 jaar later ook verbannen omdat de monarchie wordt afgeschaft. Echter wordt de monarchie in 1935 weer hersteld, waarna George II terugkeert op de troon. ^➔Foto
• Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelt dat Japanners niet als “vrije blanke personen” worden beschouwd en zij leden zijn van een onassimileerbaar ras. Hierdoor komt Takao Ozawa, een Japanse immigrant die al 20 jaar in de VS is geïntegreerd, niet in aanmerking voor het Amerikaanse staatsburgerschap. Ozawa betoogt dat Japanners als blank moeten worden gezien, maar het Hof stelt dat dit alleen geldt voor mensen van de Kaukasische of Afrikaanse afkomst. Deze uitspraak versterkt het racisme en leidt tot strengere immigratiewetten, zoals de Immigration Act van 1924, die immigratie uit Azië volledig verbiedt. ^{➔Krantenbericht}
• In Washington D.C. wordt het Lincoln Memorial geopend; het marmeren beeld van de oud-president is 5,8 meter hoog, en staat op een sokkel van 3 meter hoog. ^➔Foto

• 1923 – In de heuvels boven Los Angeles worden de 15 meter hoge letters Hollywoodland geplaatst. Deze reclame-uiting van een projectontwikkelaar groeit uit tot een symbool voor Hollywood. In 1949 wordt het ingekort naar Hollywood. ^➔Bron

Overleden

• 1920 – Oud Minister-president en theoloog Abraham Kuyper (83) overlijdt, en wordt onder grote belangstelling begraven in Den Haag. Hij was oprichter van de eerste politieke partij in Nederland, de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en een belangrijk figuur in de vernieuwing van het calvinisme. ^{➔Krantenbericht}
• De Griekse koning Alexander I (27) overlijdt aan een apenbeet. Tijdens het ingrijpen van een gevecht tussen zijn hond en een aap, bijt de aap hem in zijn been en borst. De wonden raken snel geïnfecteerd, en ondanks pogingen van artsen sterft Alexander 3 weken later. Zijn dood veroorzaakt een politieke crisis in Griekenland, waarna zijn verbannen vader Constantijn I via een referendum teruggeroepen op de troon. ^{➔Krantenbericht}

• 1922 – Alexander Graham Bell (75) overlijdt, één van de uitvinders van de telefoon. Tijdens zijn begrafenis wordt het telefoonverkeer in de Verenigde Staten een minuut lang stilgelegd. ^{➔Krantenbericht}
• Ernest Shackleton (47), de bekende Zuidpool ontdekkingsreiziger, overlijdt tijdens zijn laatste expeditie aan boord van het schip. Hij krijgt twee hartaanvallen, waarvan de tweede fataal is. Hij wordt begraven op het eiland Zuid-Georgia, iets ten noorden van Antarctica. ^{➔Krantenbericht}

• 1923 – De Amerikaanse president Warren G. Harding (57) overlijdt plotseling door vermoedelijk hartfalen of een beroerte. Zijn overlijden veroorzaakt een grote nationale rouw. Langs de route van zijn lijkkist, van San Francisco naar de Oostkust, staan naar schatting 9 miljoen mensen. Calvin Coolidge volgt hem op. ^{➔Krantenbericht}

• 1924 – De Russische leider Vladimir Lenin (53) overlijdt aan meerdere beroertes. Hij wordt gebalsemd en permanent tentoongesteld in een mausoleum op het Rode Plein in Moskou, en als eerbetoon wordt de naam van Sint-Petersburg gewijzigd in Leningrad. Na zijn dood ontstaat er een machtsstrijd binnen de Communistische Partij, die uiteindelijk wordt gewonnen door Jozef Stalin. ^{➔Krantenbericht}

Welke van jouw voorouders zijn in deze periode geboren, getrouwd of overleden?

Tijdlijn van mijn voorouders

Tijdlijn geschiedenis Nederland tussen 1920 en 1925 in beeld

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1920 en 1925. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.

Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1920 en 1925

1. Zie aflevering van Welkom in de jaren 1920-1930[↩]