Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

In het spoor van je voorouders, hun wegen en handelsroutes

Het is wellicht niet het eerste wat in je opkomt bij het doen van stamboomonderzoek, namelijk kijken naar de (water)wegen en handelsroutes.

In het spoor van je voorouders, hun wegen en handelsroutes
Bron: Stadtmuseum Neurenberg, Zevenspannige Hessenwagen. Schilderij van Johann Adam Klein

Toch loont het om je eens te verdiepen in oude wegen, waterwegen en handelsroutes. Hoe deze wegen eruit zagen verschilt per periode, gebied en de aard van de weg. Veel wegen hebben hun sporen in het landschap achtergelaten en dat maakt ook dat ze vaak reden vormen voor jouw voorouders om zich ergens te vestigen.

Denk bijvoorbeeld aan een herbergier die zijn herberg sticht aan een weg waar veel personen langs komen. Of een schipper die dicht bij een rivier of kanaal gaat wonen.

Soorten wegen

Er zijn vele soorten wegen te onderscheiden. Sommige wegen bestaan al sinds de steentijd, andere pas sinds de 20e eeuw of nog later. De loop van deze wegen is vaak te verklaren aan de hand van het landschap, de kortste weg van plaats A naar B was niet altijd de meest voor de hand liggende dankzij natuurlijke obstakels. Denk hierbij aan moerassen, heuvels of ophopingen van stuifzand.

Slingerende wegen zijn over het algemeen oud, rechte wegen meestal jonger. In de gebieden onder Romeins bestuur ontstonden er zogenaamde Limeswegen of Heerwegen. Deze zijn later als voorbeeld genomen bij aanleg van nieuwe infrastructuur vanaf de Renaissance. In de vroege Middeleeuwen werden er onder leiding van Karel de Grote zogenaamde Koningswegen aangelegd.

De koningsweg stond onder directe bescherming van de koning en was een belangrijke route over grotere afstanden. Het doel was het snel kunnen verplaatsen van troepen en berichtkoeriers. Een bijkomend voordeel was dat deze wegen vaak ook handelswegen werden. Uit dezelfde tijd stammen klooster- of abdijwegen en heelwegen: wegen die van klooster naar klooster liepen en van dorp naar dorp.

‘Life is not always perfect. Like a road, it has many bends, ups and downs, but that’s it’s beauty.
Amit Ray


Hanzewegen

In de Late Middeleeuwen ontstond er een samenwerkingsverband van steden, de Hanze. Hoewel dit aanvankelijk Duitse steden waren voegden zich er ook gauw steden uit Nederland, Polen, Denemarken, Noorwegen en de Baltische Staten bij. In Nederland waren dit veelal steden uit het oosten: Deventer, Zwolle, Kampen, Zutphen, Harderwijk, Elburg, Hattem en Doesburg bijvoorbeeld. Hoewel veel handel via het water verliep met kogges (Hanzeschepen), had men ook belang bij wegen via land.

Zo ontstonden er wegen die liepen van de ene naar de andere Hanzestad. Langs de Hanzewegen ontstonden er herbergen, buurtschappen en dorpen. Deze wegen vormden weer een basis voor latere handelswegen. Benieuwd naar hoe Hanzewegen en andere handelsroutes liepen?

Je kunt ze bekijken op ViaBundus. Daar kun je ook laten berekenen hoe lang iemand er over zou doen van plaats A naar plaats B: te voet, met paard en wagen of te paard met enige haast. Daarnaast kun je er informatie vinden over tolplaatsen, soms pleisterplaatsen (herbergen), steden met (jaar)markten en de oorsprong van plaatsnamen.

Hessenwegen

Een ander type wegen, van een latere periode, zijn Hessenwegen. Deze wegen liepen, zoals de naam al doet vermoeden, van en naar Hessen in Duitsland. De wegen brachten dan ook allerlei marskramers en kooplieden met zich mee. Zij stonden bekend om hun grote Hessenkarren (zie schilderij Johann Adam Klein), die echter pas ook laat in ons land te zien waren. De Nederlandse Hessenwegen waren toen simpelweg te slecht voor de grote en zwaarbeladen karren, vooral in het westen.

Echter waren de Hessische kooplieden een echt begrip. Kooplieden kwamen vanuit Duitsland veelal via Twente en de Achterhoek om hun handel af te leveren. De Hessenwegen eindigden vrijwel allemaal in Utrecht of Amersfoort. Daar werd de koopwaar verhandeld of verscheept naar Amsterdam of Antwerpen. De Hessenwegen brachten ook lieden met zich mee die zich (permanent) vestigden in Nederland. Het zou maar zo kunnen zijn dat dit de oorsprong is van jouw Duitse voorouders!

Doorrijschuren

In het spoor van je voorouders, hun wegen en handelsroutes
Bron: Hummelo.nl, Doorrijschuur bij Café Het Wapen van Heeckeren (van oudsher een herberg) in Hummelo.

Het intensieve verkeer op de hessenwegen heeft waarschijnlijk bijgedragen aan het ontstaan van zandverstuivingen op plaatsen waar droge zandgebieden werden doorkruist. Op oude kaarten is duidelijk te zien hoe de wegen begeleid worden door stroken stuifzand. Het verkeer ondervond grote hinder van het stuivende zand en er moesten alternatieven worden gezocht.

Langs de hessenwegen waren vele herbergen en pleisterplaatsen, waar men kon overnachten. Ze lagen aan de doorgaande weg en hadden aan de straatzijde meestal een karakteristieke doorrijschuur waardoor de wagens naar binnen konden worden gereden en de paarden worden gestald.

Napoleonswegen en Willemswegen

Tijdens de Franse tijd laat Napoleon rechte wegen aanleggen om zo reizen in zijn rijk te bevorderen vanuit de hoofdstad Parijs. De reden van aanleggen van deze Routes Impériales had, wederom, als achterliggende reden dat troepen en materiaal gemakkelijker verplaatst kon worden.

Er werd ook een postkoetsverbinding tot stand gebracht en regelmatig moest men ook tol betalen voor deze wegen. Hier waren dank ook speciale tolhuisjes te vinden. Wie dat niet wilde, reisde meestal om via de oude weg. Deze tolhuisjes bracht ook het beroep van tolgaarder in zwang. De tol werd vervolgens gebruikt voor het onderhoud van de weg.

Oldenzaalsestraat van Oldenzaal naar Nordhorn, een voorbeeld van een Napoleonweg, omstreeks 1899. Bron: Canon van Denekamp
Bron: Canon van Denekamp, Oldenzaalsestraat van Oldenzaal naar Nordhorn, een voorbeeld van een Napoleonweg, omstreeks 1899.

Uitbreidingen

Na het vertrek van de Fransen ging koning Willem I verder met het uitbreiden van het wegennetwerk (tevens ook het waterwegennetwerk). In 1814 werd het nationaal netwerk van ‘groote wegen’ gepresenteerd. Later kwamen zij bekend te staan als Willemswegen. Hier werd naar Frans voorbeeld ook gebruik gemaakt van rechte wegen met tolhuisjes.

Alle rijkswegen aangelegd onder het bewind van de koningen Willem I, II en III worden Willemswegen genoemd. Ze zijn te herkennen aan doorgaande beplanting, dat moest zorgen voor beschutting. Ook kanalen en spoorwegen zorgden voor meer mobiliteit en handelsmogelijkheden.

Bronnen voor onderzoek

ViaBundus
Vind info in je familie bijbels
Publiceer je stamboom online
Grond in het kadaster bekijken
De verklaring van je achternaam
‘In het spoor van je voorouders, hun wegen en handelsroutes’
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief ontvangen?


Zo gebruik je de akte checklist
Thom-Kruiper-2018.jpg

Thom Kruiper (Nijverdal, 9 april 1996) is docent geschiedenis, historicus en bestuurslid bij de Historische Kring Hellendoorn Nijverdal. Als geboren en getogen Nijverdaller is hij opgegroeid middenin Overijssel op het snijvlak tussen de regio's Salland en Twente. Hierdoor draagt hij ook het Nedersaksisch en Overijssel als provincie een bijzonder warm hart toe. Hij is al ruim 5 jaar bezig met zijn stamboomonderzoek en die van vrienden in kennissen. Daarnaast schrijft hij voor het verenigingsblad 'Reggesproake' van de Historische Kring Hellendoorn Nijverdal.

Thoms specialisme is stamboomonderzoek in Oost-Nederland (Salland, Twente, Achterhoek, zuidelijk Drenthe). Voor dit gebied is boerderijenonderzoek ook een belangrijke factor, iets waar hij zich graag in vastbijt. Thom helpt personen die niet bekend zijn met het Nedersaksisch ook graag bij het toepassen hiervan in hun stamboomonderzoek.

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Zoek je voorouders op Open Archieven

Lees ook...