Let op het verschil tussen overlijden en begraven

Let op het verschil tussen overlijden en begraven

Een van de meest voorkomende fouten bij stamboomonderzoek, zeker voor 1811, is de verwisseling van het verschil tussen overlijden en begraven. In het Latijn: Orbiit en Sepultus.

Je werkt liever met een overlijdensdatum, want vroeger konden er dagen tot weken tussen een overlijden en begraven zitten. Dit kon diverse redenen hebben, denk b.v. aan de weersomstandigheden of als er geen pastoor was door b.v. geloofsvervolgingen. Daarbij kwam het ook voor dat men in begraafboeken geen datum vermeldde, maar alleen een weeknummer. Hoe kom je dan achter de echte overlijdensdatum?

De échte overlijdensdatum

Leiden heeft als enige heeft een aparte overlijdensboeken bijgehouden over de periode 1690-1790, ‘de Nederlandse Leeuw’. Maar dit is alleen een overzicht van ambtenaren, of mensen die behorende tot de betere stand. Mensen die het dus financieel beter hadden, zoals zelfstandigen en de wapenschilden.

De arme man in de straat, wever, spinner, metselaar of schoenlapper, zal men daarin niet vinden. Er staan wel overlijdensdata op grafzerken en -monumenten, maar deze registreerde ze verder niet in de boeken.

Notariële aktes, belastingregisters

Pas vanaf 1778 werden er in notariële aktes voor boedelinventarisaties, erfenissen, scheidingen en getuigenissen, werd zowel de overlijdensdatum als leeftijd vermeld. Helaas werd dit gebruik maar tot 1805 volgehouden, en dan nog maar in een paar registers.

Een andere bron om de overlijdensdatum te achterhalen zijn de belastingregisters, de ‘Collaterale Successies’. Deze belasting werd geheven op nalatenschappen.

Deze moest alleen betaald worden door aan- of bloedverwanten, zoals neven, nichten, en zelfs de partners. De kinderen hoefden geen belasting over de erfenis te betalen.

Vermelding in schuttersboeken

Er zijn ook nog de schuttersappoinctementen die sinds 1592 zijn ingevoerd. Wanneer een jongeman 18 jaar werd, en aan alle eisen voldeed:

• inwoner van het dorp of stad
• gegoedheid
• lichamelijk en geestelijk geschikt

werd hij met voor- en achternaam in de ‘stedelijke schutterij’ opgenomen.

Als men om principiële geloofsredenen niet in de schutterij opgenomen wilde worden, kon me tegen een fiks bedrag vrijstelling krijgen. In het schuttersboek werd alleen een overlijdensdatum vermeld als de schutter in de tijd van zijn schuttersplicht, voor zijn 60e jaar was overleden. Dus als de persoon was vertrokken of ouder werd dan 60, staat hij niet vermeld.

Overlijdensdata in lijfrenten

In de bronnen van lijfrenten – vanaf 1352 – kan met ook overlijdensdatums van voorouders vinden. Dit waren namelijk polissen die men afsloot op het leven.Hierbij was dus een overlijdensdatum nodig om de rente te berekenen vanaf het geboortejaar. Hier werden overigens veel fouten ingemaakt, die menig onderzoeker tot wanhoop hebben gedreven.

In deze boeken werden niet alleen data vermeld, maar ook de woonplaatsen. Pas vanaf 1686 ging men klappers op naam invoeren.

Vermeld je vondst altijd in je softwareprogramma en in je checklist. Maak hierin een aparte kolom b.v. SPEC (speciaal), waarbij je in de notities vermeld om wat voor document het gaat.

Conclusie

Let goed op het verschil tussen overlijden en begraven. Bij een vastloper kun je in deze bronnen de overlijdensdata vinden van jouw voorouder, die nergens anders genoemd worden.

Er zijn diverse bewijzen dat personen eerder begraven bleken te zijn dan de overlijdensdatum in het lijfrenteregister. Controleer daarom altijd meerdere bronnen. Een begraafdatum is altijd anders dan een overlijdensdatum.

Lees ook

‘Het belangrijke verschil tussen overlijden en begraven’