Schrijf je die naam met een Y of IJ?

In iedere stamboom zitten achternamen die met een Y of IJ geschreven kunnen worden. Voor de Y of IJ staat vaak een E, O of U.

y of ijAls je zoekt in online bronnen, kan het foutief / anders intypen behoorlijke consequenties hebben voor het wel of niet vinden van die persoon.

Ik hanteer de schrijfwijze die op de geboorteakte staat, maar zo makkelijk ligt het niet.

In mijn stamboom wordt de achternaam Mooij (duidelijk op de aktes) met puntjes geschreven.

Maar mijn verre neef in Canada schrijft zijn naam als Mooy zonder puntjes.

Y is Griekse Y, of i-grec of Ypsilon

De combinatie van de letter i en j heeft in ons alfabet de letter y opgeleverd, ook wel Griekse y (ypsilon) genoemd.

De Romeinen namen de Griekse ypsilon over en werd vervolgens in het Latijn gebruikt, dus ook bij ons.

In de tafels van de DTB registers en het Bevolkingsregister zal je zien dat namen die met een IJ beginnen ook bij de Y – ypsilon – kunnen staan vermeld.

‘De aristocraat vreest eerder zijn naam dan zijn handen te bevuilen.’
– Klaus R. Evers, Vlaams schrijver

Met of zonder puntjes per regio

Maar niet als mensen aangaven dat hun naam ‘met puntjes was’, werd het op het alfabet bij de I J gezet. Alhoewel dit ook kon verschillen per regio.

Het schrift was in die periode nog lang niet gestandaardiseerd, behalve bij een notaris die over het algemeen en stuk duidelijker schreef.

De verwarring werd groter, omdat in het alfabet de letter Y de plek voor de Z kreeg. Maar die letter was uiteindelijk niet hetzelfde als de I-J, die volgde achter de H.

Mijn familie Mooij of Mooy

In mijn stamboom wordt de naam Mooij generaties lang met een ij geschreven. Zie hier de geboorteakte van mijn oudgrootvader Gerrit Gijsberts Mooij.

Deze naam word in de rest van de lijn ook zo doorgevoerd, en werd opgezegd als ‘i j met puntjes’. Omdat ik duidelijk de puntjes zie staan, beschouw ik dit als een feit.

Als deze naamvariatie Mooy is, zeggen ze ‘eindigt met i-grec / of i j zonder puntjes’. Nu heeft een i-grec nooit puntjes gehad, dus dat schept vaak extra verwarring.

De naam Mooy is ook zo van mijn verre neef Ben in Canada, maar dat komt omdat ze in het Engels geen combinatie van IJ kennen.

Hou met dat feit ook rekening als je zoekt in de archieven van de Mormonen.

Veel namen die vroeger met ij werden gespeld, kunnen door de tijd heen vervangen zijn door alleen een i, Zoals bij Huizer, Duin of Klein.

Die namen kunnen zijn ontstaan uit een ii, destijds een lange i. Ter verduidelijking werd deze later geschreven als ij, die later weer een ei kon worden.

De klank ie als ii, later y of ij

In de middeleeuwen schreef men woorden met lange klinkers, zoals poot en laan, met verdubbeling van de klinkers. Dit gold ook woorden met de i, zoals wiif’. 

Maar om misverstanden en leesfouten te voorkomen werd de 2e i al snel vervangen door een j.

Wiif werd dus uitgesproken als wief. Hierop kwamen variaties als wyf of wijf, waarvan de laatste i met een lange haal naar beneden om verwarring met de u uit te sluiten.

Maar de klank verschoof langzaam van een lange ie naar een ei.

Door de eeuwen heen zijn varianten van de y of ij blijven bestaan. Halverwege de 18e eeuw werd bepaald dat voor de klank ei de letters ij werden gebruikt, zoals in wijn, en voor de klank ie de letter y, zoals in tyfus.

Schrijf geen namen tussen haakjes

Een van mijn gouden tips: Als je variaties heb in een familienaam, voer ze dan in je genealogie software niet in als W(h)e(e)me(ij)yer. Het softwareprogramma zal hier geen raad mee weten.

Bovendien kan het op basis van al die haakjes ook geen synchronisatie of herkenning kunnen maken in andere stambomen, laat staan een goede export doen in een GEDCOM bestand.

Ik vul dus gewoon ‘Weemeijer’ in.

De beste werkwijze is dus om de naam in te voeren die het meest voorkomt, en vermeld vervolgens in de ‘extra namenvelden’ de variaties.

Of In de notities van het profiel van de persoon. Of onderzoek welke variatie het meeste voorkomt in de regio.

Zoek Y of IJ met ‘klinkt als’

Als je zoekt op Open Archieven vink dan de optie ‘Klinkt als’ aan. Want als ik zoek naar ‘Eijgenhuijsen’ als ‘Exact’, krijg ik 318 resultaten.

Maar zoek ik met ‘bevat’, krijg ik maar liefst 2600+ vermeldingen! Dit kan ook veel ruis zijn, dus kijk goed naar de namen.

y of ij?

De Y of IJ in mijn stamboom

Naam
Naam
Naam
Naam
Naam
Naam
Kleyn / Kleijn
Biebuyk / Biebuyk
Strijt / Stryt
Niemeyer / Niemeijer
Heymans / Heijmans
Bruyn / Bruijn
Meylink / Meijlink
Fuyk / Fuijk
v.d. Heydt / v.d. Heijdt
Cleyman / Cleijman
Kuyper / Kuijper
Eysma / Eijsma
Duyf / Duijf
Eijgenhuijsen – tsja…
de Ruyter / de Ruijter
Fonteyn / Fonteijn
Kuyn / Kuijn
Hagreysen / Hagreijsen
Vermeij / Vermey
Buys / Buijs
Schuijling / Schuyling
Landuyt / Landuijt
Meij / Mey
Hooykaas / Hooijkaas
Teirlink / Teijrlink
Heijnk / Heynk
Rostyne / Rostijne
Huyzer / Huijzer
Romeijn / Romeyn
Neyt / Neijt
Overduyn / Overduyn
Ruizendaal / Ruijzendaal
Cockhuyt / Cockhuijt
Luysing / Luijsing
Teijmant / Teymant
Cruys / Cruijs
 
 

Daarbij komen nog de versies met alleen I, IJ, Ei of UI. 

Wat dacht je van de naam Johanna Aeijelts-Mooy?

Verschillen op in boeken en aktes

Nu is onze taal allang gestandaardiseerd, maar als je door oude telefoongidsen bladert zal je zien dat je niet bij de IJ maar bij de Y moet zoeken.

Hou hier ook rekening mee als je papieren documenten gaat archiveren. Mijn advies; doe dit op de IJ.

Het kan goed zijn dat op een geboorteakte de achternaam als IJ wordt geschreven, maar op de overlijdensakte met een Y.

De huwelijksakte is nagenoeg gelijk aan de geboorteakte, omdat daarvoor een uittreksel van het geboorteregister nodig was.

Daarbij werden huwelijksaktes vaak gebruikt om namen te ‘corrigeren’, die eerst fout in een geboorteakte stonden.

Mijn achternaam Lippens wordt ook wel eens verward met Lijpens/Lypens, de juweliersfamilie. Maar gezien mijn bankrekening ben ik daar geen familie van.

Lees ook:

Persoonskaart bij CBG opvragen
Corona en Spaanse Griep
Snuffel door online familieberichten
Geef of ontvang hulp met de gratis geneadienst
Kwartierstaten Yolanda Lippens
Lid worden genealogie vereniging
Geheimen uit vriendenboekjes en poëzie albums
Facebook Live: Verrijk je stamboom (1/3)
Zoeken naar katholieke Zouaven
Who Do You Think You Are?

‘Schrijf je die naam met een Y of IJ?’

Overlijdensregister en DTB boekenErgernissen!Genealogie woordenboek en softwareEmigraties

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory