Register met Amsterdamse doodsoorzaken

Wist je dat er een register was met Amsterdamse doodsoorzaken?

amsterdamse doodsoorzakenAls jouw voorouders uit Amsterdam kwamen, dan heb ik interessant nieuws voor je.

Sinds dat ik met stamboomonderzoek bezig ben, vraag ik me al heel lang af: waar gingen Amsterdammers aan dood?

Deze antwoorden komen snel dicht bij dankzij de Registers met Amsterdamse doodsoorzaken van 1854-1940.

In het Archief van het Bureau voor Statistiek bevinden zich 181 interessante registers.

Hierin staan alle doodsoorzaken van de Amsterdammers genoteerd.

Dergelijke bronnen zijn schatten, maar niet alleen voor genealogen. Dus lang leve de onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen!

Ondanks de enorme klus dit te digitaliseren en indexeren, hebben zij een project opgezet om de doodsoorzaken van de Amsterdammers tussen 1854-1940 in kaart te brengen.

‘Hij die de dood vreest, verliest zelfs ‘t leven dat hij heeft.’
– Marcus Cato

De registers bevatten

Deze registers bevatten een schat aan informatie:

Amsterdamse doodsoorzaken 1854-1940

Ondank de armoede (of misschien wel door) was Amsterdam rond 1850 één van de eerste gemeenten met een ‘modern’ gezondheidsbeleid. De aanpak om dit te handhaven was om alle Amsterdamse doodsoorzaken te registreren.

Deze registratie was vanaf 1866 landelijke verplicht, maar de stad Amsterdam liep voorop. Al met al een uitzonderlijk project wat zeer nauwkeurig is geadministreerd.

Tussen 1854-1940 werden in Amsterdam ca. 700.000 doodsoorzaken van alle lagen van de bevolking geregistreerd; man, vrouw, jong, oud, rijk, arm. Dit geeft een unieke bron van feitelijke informatie. Niet alleen voor Nederland, maar zelfs op Europees niveau.

Vraagtekens oplossen, patronen herkennen

Het was duidelijk dat in de arme krottenwijken meer cholera slachtoffers vielen dan in de chique grachtengordels. Toch zijn er nog meer vraagtekens waar nog geen antwoorden op te vinden zijn.

Hopelijk geeft dit register die inzage vrij:

  • Waarom stierven er meer katholieke baby’s dan Joodse baby’s?
  • Wat waren überhaupt de verschillen tussen religieuze groepen?
  • Aan welke ziektes overleden de meeste kinderen?
  • Is er verband tussen de doodsoorzaak m.b.t. de straat of wijk waar hij woonde?
  • Waarom waren de overlevingskansen van mannen slechter dan van vrouwen?
  • Is er een overeenkomst of verschil m.b.t. beroepen en de doodsoorzaak?
  • Is er een overeenkomst of verschil tussen wettige en onwettige kinderen?
  • Welke invloed had de sociale ongelijkheid op het overlijden?
  • Wat zijn de verschillen tussen migranten en niet-migranten?
  • Hadden borstvoeding campagnes rond 1900 effect, of juist niet?
  • Zijn er patronen m.b.t. de aanleg van de waterleiding en riolering?
  • Welke mysteries kunnen worden opgelost?
  • Welke patronen worden herkend, zijn er weersinvloeden?

Verschuiving van infectie naar ouderdom

De Amsterdamse doodsoorzaken kunnen ons niet alleen veel leren over de geschiedenis van onze gezondheid, maar ook hoe verschuivingen plaatsvonden. Kijk bijvoorbeeld van epidemieën en infectieziekten naar verouderingsziekten.

Hoewel de hardnekkige armoede in de stad lang bleef bestaan en er ook rampen gebeurde, kwam wel een betere hygiëne en huisvesting (woningwet 19e eeuw). Hierdoor nam het aantal sterfgevallen sterk af.

Initiatief van Radboud Universiteit Nijmegen

Prof. dr. Angélique Janssens, werkzaam bij de Radboud Universiteit in Nijmegen is gespecialiseerd in doodsoorzaken. Zij vindt dit project bijzonder interessant, omdat ze hiermee de ontwikkeling van gezondheid en ziektes in Amsterdam kan reconstrueren.

Niet alleen op basis van ziekte, maar ook op basis van straten en wijken. Daarmee is er een groot verschil te zien tussen de gezondheid van de elite en het gewone volk die in armoede leefde.

Deze bron is niet alleen belangrijk voor historici, ook artsen vinden in deze informatie over hun vakgebied interessant.

Straks online door te zoeken

Kortom, het antwoord op de vraag ‘Waar gingen Amsterdammers aan dood?’ wordt binnenkort duidelijk, want alle resultaten komen online en zullen dan zoekbaar zijn bij het archief van Amsterdam.

Helaas gaan de registers maar tot 1940, hierdoor kon ik de doodsoorzaken van mijn opa’s niet meer nakijken. Maar ik kan nog wel bladeren in de verklaringen van Overlijden.

Al ruim 2 jaar ben ik een van de (vrijwillige) dankbare controleurs voor dit project. Ook ik kan niet wachten tot alle data is gedigitaliseerd, waarna het overuren gaat worden met zoeken.

Verdronken in Amsterdam

Ook interessant zijn de registraties van verdronken personen in Amsterdam tussen 1712 en 1812.

Er is trouwens meer te vinden over overleden Amsterdammers, namelijk in de Verklaringen van Overlijden van 1940-1949 (bladeren).

Deze database zal ergens in 2020/2021 voor iedereen doorzoekbaar zijn. Je kunt het archief van Amsterdam al wel vast hier bezoeken. Ook van Den Haag zijn er registers van 1806-1811.

De aardappeloproer in 1917

Trots ben ik ook dat ik een onschuldig slachtoffer van de Amsterdamse aardappeloproer in 1917 heb gevonden in de dodenregisters. Dit was na het lezen van het trieste verhaal van Hendrika Sturm in deze blog.

Zij was niet zomaar een persoon die op straat overleed. Nee, ze zat thuis en had niets met de oproer te maken.

doodsoorzaken

Alsof dat nog niet genoeg was, heeft de Radboud Universiteit mij daarvoor op hun website credits gegeven via dit artikel:
http://www.ru.nl/historicaldemography/news/news/yolanda-vindt-slachtoffer-aardappeloproer/

aardappeloproer

Verder…

De grootste ergernissen bij stamboomonderzoek
Wat zegt de handtekening over je voorouders?
20 vragen over stamboomonderzoek
Hoe zit het met een huwelijk tussen neef en nicht?
Handleiding voor het vinden van huwelijksbijlagen
Wat is kwartierherhaling en kwartierverlies?
Handleiding voor het zoeken op Family Search
Een familie reünie organiseren doe je zo
Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Je kunt mij contacten op Facebook | Twitter | Pinterest | Contactformulier
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


yory