Archief Amsterdamse doodsoorzaken is ware schatkist

Wist je dat er een archief was met Amsterdamse doodsoorzaken?

amsterdamse doodsoorzakenAls jouw voorouders uit Amsterdam kwamen, dan heb ik interessant nieuws voor je.

Sinds dat ik met stamboomonderzoek bezig ben, vraag ik me al heel lang af: waar gingen Amsterdammers aan dood?

Deze antwoorden komen snel dicht bij dankzij de lijsten met Amsterdamse doodsoorzaken van 1854-1940.

In het Archief van het Bureau voor Statistiek bevinden zich 181 interessante registers.

Hierin staan alle doodsoorzaken van de Amsterdammers genoteerd.

Dergelijke bronnen zijn schatten, maar niet alleen voor genealogen. Dus lang leve de onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen!

Ondanks de enorme klus dit te digitaliseren en indexeren, hebben zij een project opgezet om de doodsoorzaken van de Amsterdammers tussen 1854-1940 in kaart te brengen.

‘Hij die de dood vreest, verliest zelfs ‘t leven dat hij heeft.’
– Marcus Cato

Het archief in Amsterdam

Dit register met doodsoorzaken in het archief van Amsterdam bevat een schat aan informatie:

Amsterdamse doodsoorzaken 1854-1940

Ondank de armoede (of misschien wel door) was Amsterdam rond 1850 één van de eerste gemeenten met een ‘modern’ gezondheidsbeleid. De aanpak om dit te handhaven was om alle Amsterdamse doodsoorzaken te registreren.

Deze registratie was vanaf 1866 landelijke verplicht, maar de stad Amsterdam liep voorop. Al met al een uitzonderlijk project wat zeer nauwkeurig is geadministreerd.

Tussen 1854-1940 werden in Amsterdam ca. 700.000 doodsoorzaken van alle lagen van de bevolking geregistreerd; man, vrouw, jong, oud, rijk, arm. Dit geeft een unieke bron van feitelijke informatie. Niet alleen voor Nederland, maar zelfs op Europees niveau.

Vraagtekens oplossen, patronen herkennen

Het was duidelijk dat in de arme krottenwijken meer cholera slachtoffers vielen dan in de chique grachtengordels. Toch zijn er nog meer vraagtekens waar nog geen antwoorden op te vinden zijn.

Hopelijk geeft dit archief die inzage vrij:

  • Waarom stierven er meer katholieke baby’s dan Joodse baby’s?
  • Wat waren überhaupt de verschillen tussen religieuze groepen?
  • Aan welke ziektes overleden de meeste kinderen?
  • Is er verband tussen de doodsoorzaak m.b.t. de straat of wijk waar hij woonde?
  • Waarom waren de overlevingskansen van mannen slechter dan van vrouwen?
  • Is er een overeenkomst of verschil m.b.t. beroepen en de doodsoorzaak?
  • Is er een overeenkomst of verschil tussen wettige en onwettige kinderen?
  • Welke invloed had de sociale ongelijkheid op het overlijden?
  • Wat zijn de verschillen tussen migranten en niet-migranten?
  • Hadden borstvoeding campagnes rond 1900 effect, of juist niet?
  • Zijn er patronen m.b.t. de aanleg van de waterleiding en riolering?
  • Welke mysteries kunnen worden opgelost?
  • Welke patronen worden herkend, zijn er weersinvloeden?

Verschuiving van infectie naar ouderdom

De Amsterdamse doodsoorzaken kunnen ons niet alleen veel leren over de geschiedenis van onze gezondheid, maar ook hoe verschuivingen plaatsvonden. Kijk bijvoorbeeld van epidemieën en infectieziekten naar verouderingsziekten.

Hoewel de hardnekkige armoede in de stad lang bleef bestaan en er ook rampen gebeurde, kwam wel een betere hygiëne en huisvesting (woningwet 19e eeuw). Hierdoor nam het aantal sterfgevallen sterk af.

Initiatief van Radboud Universiteit Nijmegen

Prof. dr. Angélique Janssens, werkzaam bij de Radboud Universiteit in Nijmegen is gespecialiseerd in doodsoorzaken. Zij vindt dit project bijzonder interessant, omdat ze hiermee de ontwikkeling van gezondheid en ziektes in Amsterdam kan reconstrueren.

Niet alleen op basis van ziekte, maar ook op basis van straten en wijken. Daarmee is er een groot verschil te zien tussen de gezondheid van de elite en het gewone volk die in armoede leefde.

Deze bron is niet alleen belangrijk voor historici, ook artsen vinden in deze informatie over hun vakgebied interessant.

Interview met Prof. dr. Janssens op NPO1

Luister en bekijk hier het interview wat Angelique Janssens op 30 mei 2020 gaf op NPO1 over de Amsterdamse doodsoorzaken.

doodsoorzaken amsterdam
30 mei 2020, radio uitzending NPO1

Straks online door te zoeken

Kortom, het antwoord op de vraag ‘Waar gingen Amsterdammers aan dood?’ wordt binnenkort duidelijk, want alle resultaten komen online en zijn dan doorzoekbaar.

Helaas gaan de registers maar tot 1940, hierdoor kon ik de doodsoorzaken van mijn opa’s niet meer nakijken. Maar ik kan nog wel bladeren in de verklaringen van Overlijden.

Al ruim 2 jaar ben ik een van de (vrijwillige) dankbare controleurs voor dit project. Ook ik kan niet wachten tot alle data online komt, waarna het overuren gaat worden met zoeken.

Verdronken in Amsterdam

Er is trouwens meer te vinden over overleden Amsterdammers, namelijk in de Verklaringen van Overlijden van 1940-1949 (bladeren).

Deze database zal ergens in 2020/2021 voor iedereen doorzoekbaar zijn. Je kunt het archief van Amsterdam al wel vast hier bezoeken. Ook van Den Haag zijn er registers van 1806-1811.

De aardappeloproer in 1917

Ik ben trots dat ik een onschuldig slachtoffer van de Amsterdamse aardappeloproer in 1917 heb gevonden in dit archief. Dit was na het lezen van het trieste verhaal van Hendrika Sturm in deze blog.

Zij was niet zomaar een persoon die op straat overleed. Nee, ze zat thuis en had niets met de oproer te maken!

Alsof dat nog niet genoeg was, heeft de Radboud Universiteit mij daarvoor op hun website credits gegeven via dit artikel:

aardappeloproer

Lees ook:

Ergernissen bij stamboomonderzoek
De handtekening van je voorouders
Verrijk je stamboom 1/3, 2/3, 3/3
Huwelijk tussen neef en nicht
Herkomst van de naam Lippens
Handleiding huwelijksbijlagen
Handleiding huwelijksregister
Stappenplan Family Search
Herkomst van de naam van Eunen
Een familie reünie organiseren
Cholera epidemie Amsterdam
Mijnheer de Redacteur!
Het afstaan van kinderen
Personeel gezocht
Relaties en huwelijk

DTB, geboorte, huwelijk en overlijdensregisterFoto’s ordenenVastlopers oplossenFamilieverhaal schrijven

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory