De lichaamslengte van onze voorouders

‘Hoe lang’ is dit keer geen Chinees, maar interesse in het verloop van de lichaamslengte van onze voorouders.

lichaamlengtes voorouders
Ik en mijn moeder in Californie, 1982

Want hoe komt het dat een kind vaak groter is dan zijn ouder, en die weer groter dan zijn ouder? Nog interessanter is de vraag ‘hoe lang was jouw betovergrootvader precies’?

Lichaamslengtes zijn helaas nooit als feit in een akte vastgelegd.

Politierapporten en militairen registers

Maar gelukkig zijn er wel de politierapporten en militieregisters waarin meer informatie werd geregistreerd.

Hier werden ook de lichaamslengte van de militair genoteerd. Als de soldaat kleiner was dan 1.57 m werd hij afgekeurd.

Rond 1750 was de Nederlandse man gemiddeld 1.65 m lang. Daarmee waren we toen een van de kleinsten, maar we hebben de groei ongelooflijk snel ingehaald.

Waarom dit zo is, is eigenlijk nog niet wetenschappelijk achterhaald. Het zijn in ieder geval interessante gegevens voor je stamboomonderzoek!

‘Je kunt de lengte van je leven niet veranderen, maar wel de diepte en reikwijdte.’
– Evan Esar

Grote verschillen binnen families

Het is niet zo dat iedereen vroeger klein was. President Abraham Lincoln (1865) was maar liefst 1.93 m lang!

Maar binnen families kunnen (nog steeds) grote verschillen zijn (en dan denk ik stout dit.) Maar ook in deze tijd is het een feit dat ondervoede kinderen uiteindelijk niet erg lang worden.

Als je geïnteresseerd bent in archeologie en kastelen zal het je zeker zijn opgevallen dat de mummies en bedden van toen, erg klein waren. Maar schijn bedriegt door te denken dat we alleen maar gegroeid zijn.

Krimping van lichaamslengte van onze voorouders

Uit onderzoek is gebleken dat de West Europese bevolking sinds de Romeinse tijd van 1.76 m gekrompen is naar 1.66 m in de 18e eeuw.

Omdat in de vroege middeleeuwen de bevolking voor werk naar de steden trok, kwam daar een overbevolking.

Dit heeft gezorgd voor slechtere leefomstandigheden, dus ook krimp in lichaamslengte. Maar gelukkig nam de lichaamslengte van onze voorouders vanaf 1850 weer toe.

We zijn gemiddeld gegroeid van 1.67m in 1864 met een grote spurt na de 2e Wereldoorlog naar 1.84 m in 1999. Kijk maar eens goed naar de verschillen op oude foto’s, daar kan je het vast zien, zelfs zittend.

Belangrijke oorzaken voor verschillen lichaamslengtes

  • voeding (bij zuivel vooral groei)
  • gezinsgrootte
  • waar men leefde (platteland, dorp of stad)
  • hoe men leefde (schoon water, sanitaire voorzieningen)
  • persoonlijke hygiëne, slaappatronen
  • wel of niet hard werken op jonge leeftijd
  • leeftijd en gezondheid van de moeder tijdens zwangerschap
  • gezondheid, lichamelijke en psychische gesteldheid
  • bevolkingsdichtheid
  • toegankelijke gezondheidszorg

Natuurlijk selectie

lichaamlengtes voorouders
1976 met mijn vader in San Marino, Italie (ik was al 1.80 toen ik 11 jaar was!)

Waarom werd ik langer dan mijn vader en moeder? Waarom is mijn schoonmoeder en die generatie ruim een kop kleiner dan ik?

 

Wordt de generatie na mij nog langer?

Naast de omgevingsfactoren leggen sommige onderzoekers juist de oorzaak neer bij de natuurlijk selectie.

Was mijn vader, die armoede heeft gekend, maar wel afstamde van landarbeiders in België, daarom zo lang?

Op het platteland was er in ieder geval meer te eten dan in de stad, en de leefomstandigheden waren beter.

Toch weet ik uit ervaring dat ouderen die als baby en kind armoede, oorlog en honger hebben gekend, klein bleven.

En dat heeft dat niet alleen met oorlogstijd te maken, maar ook daarbuiten was er een groot tekort aan voedingsstoffen.

De krimp en groeispurt in lichaamslengtes

Halverwege de 19e eeuw werd er een verband gelegd tussen de lichaamslengtes van dienstplichtigen en hun voeding.

Men ging een jaar lang 2 dingen bijhouden:

  • de prijs van rogge (volksvoedsel no. 1)
  • het aantal mannen dat werd afgekeurd wegens te korte lengte.

De prijs van rogge steeg en in 1848 zag men het dramatische effect: maar liefst een kwart van de mannen werd afgekeurd!

Mijn lengte en mijn familie

Ik ben er zelf een goed voorbeeld van de groeispurt. Al op mijn 12e jaar was ik 1.80 m waarmee ik de langste van de klas was (1977) – misschien wel van de hele school.

Mijn vader was lang, mijn moeder ook (voor haar tijd), en mijn opa was een boom van een man.

Mijn zus Wilma en neven en nichten zijn ook lang.

Mijn schoonmoeder (en andere ouderen) zijn ruim een kop kleiner dan ik. Zie jij herkenning (of juist niet) met nieuw gevonden levende familieleden?

Waar ik ben opgegroeid in Amsterdam Buitenveldert (nieuwbouw in 1961) waren de deurposten vrij laag. Ik paste er op volwassen leeftijd nog net onderdoor.

In de jaren ’60 hadden ze geen idee dat de volgende generatie een stuk langer zou gaan worden.

Ondanks dat we 200 jaar geleden nog een klein volk waren, is het bewezen dat de Nederlanders op dit moment de langste mensen op aarde zijn!

Verder…

Waarom zou je nog een archief bezoeken?
Stap in een schilderij uit de Gouden Eeuw
Hoe doe je een familie interview voor je stamboom?
Overzicht kwartierstaten van Yolanda Lippens
Laat je inspireren door de Akte Inspirator
Schrijf je die naam met Y of IJ?
Passagierslijsten van de Holland Amerika Lijn
Advertenties uit de kranten van toen

Lees eens mijn privé columns.

Geïnspireerd door GEM Magazine, 2016.

‘De lichaamslengte van onze voorouders’

Zoek in de politierapporten van het CBG Zoek in de militieregisters
Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Je kunt mij contacten op Facebook | Twitter | Pinterest | Contactformulier
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


yory