Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder

Mijn oudmoeder Jansje van Waverin haar levensverhaal was interessant om te onderzoeken, maar ook verdrietig.

Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder
Bron: Wikimedia, Kolonie Veenhuizen

Ze werd al jong een weeskind en kwam als tiener in de kolonie van Veenhuizen terecht. De van oorsprong familie van Waveren komt onder wisselende spelling varianten voor. Ook nog na 1811. Ik kwam de volgende spelvarianten tegen: Waverijn, Wavrin, Waverin, van Waverin, Waveren, Waverein, en van Waveren.

Bij onderzoek is het altijd verstandig om verschillende spelvarianten uit te proberen in de zoektocht. Zeker voor 1811, als het allemaal nog fonetisch is. Maar dit onderzoek leerde mij dat als je een weeskind bent, je achternaam en je geboortedatum ook zeer wisselend kunnen worden geregistreerd na 1811.

Overleden te Antwerpen

Jean Wavrin, de opa van Jansje, is de eerste Waverijn die we tegenkomen in deze familie lijn. Hij is omstreeks 1745 geboren. Zeer waarschijnlijk is Jean de verfranste versie van zijn naam. Hij komt namelijk enkel voor op de overlijdens akte van zijn zoon in 1812.

Deze zoon, Anthonij, is geboren rondom 1768 te Haarlem. Hij huwde met Jansje van Huisen (Huijsen, Huijssen, Huizen) Jansje Huizen had al drie kinderen uit een eerder huwelijk met Abraham Tit. Anthonij Waverijn en Jansje krijgen 3 kinderen in Haarlem:

  • (27-07-1805) Johannes Waverijn
  • (19-01-1808) Maria Waverijn
  • (27-02-1811) Jansje Waverijn – Jansje wordt op 03-03-1811 gedoopt in de Nederlands Hervormde kerk Haarlem.

Tussen mei 1810 en februari 1812 vertrekt Anthonij naar Antwerpen. Het is (nog) niet bekend waarom hij zich daar bevond, maar het is aannemelijk dat hij als militair is uitgezonden. Zijn vrouw en 3 jonge kinderen bleven achter in Haarlem.

Antonij Waverijn overlijd op 07-03-1812 in Antwerpen, 44 jaar oud. Het volgende bericht wordt verstuurd vanuit Antwerpen naar Haarlem:

Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder
Bron: Noord-Hollands Archief te Haarlem, BS Overlijden Haarlem / Haarlem, 16 april 1812, aktenummer 16-04

Transcriptie: Registratie van overlijden op 7 maart 1812 – Anthonij Wavrin – Arbeider – 44 jaar oud – Inwoner van Haarlem – Departement Zuiderzee – Overleden in Antwerpen – op 7 maart om 9 uur in de ochtend in de Citadel (ook bekend als het Zuidkasteel en het Zuiderkasteel, was een citadel en dwangburcht in Antwerpen, gelegen in de huidige wijk Het Zuid) Echtgenoot van Jeanetje van Haugen, kind van Jean, en van Jeanette van Lende. Geïnformeerd voor het register via vrij papier. Getekend door de officier van de burgerlijke lijn.

Weeskind

Zijn vrouw Jansje van Huijssen werkt als winkelbedienster in Haarlem rond deze tijd. Haar kinderen zijn dan nog maar 17, 14, 11 (Tit) 6, 3, en 1 (Waverijn) jaar oud. Ze woonde op de Jansweg 756 met haar 6 kinderen. Jansje Waverijn is de jongste van het stel en nog maar 1 jaar oud. Bijna een jaar later, op 11-02-1813 overlijd ook Jansje van Huijssen. De kinderen Johannes, als hij dan nog in leven is, en in elk geval Maria en Jansje en hun halfbroer Jacobus, halfzus Catharina, en halfzus Judith worden op dat moment weeskinderen. Jansje is dan nog geen twee jaar oud.

Bron: Noord-Hollands Archief te Haarlem, BS Overlijden Haarlem / Haarlem, 15 februari 1813, aktenummer 15-02
Bron: Noord-Hollands Archief te Haarlem, BS Overlijden Haarlem / Haarlem, 15 februari 1813, aktenummer 15-02

Het weeshuis op de Kinderhuisstraat

De voogdij voor de kinderen gaat naar het Gereformeerde Nederduitse Diaconiehuis te Haarlem. In elk geval Maria Waverijn heeft verbleven op de Kinderhuisstraat 333, in Wijk 5. Zij was daar in 1815, en onder toezicht van de Diaconie. Op 04-10-1815 overlijdt Maria op 6-jarige leeftijd. Gezien Maria op zeer jonge leeftijd woonde in het kindertehuis die later het garnizoenshospitaal werd, is het aannemelijk dat ook Jansje opgroeide in een weeshuis.

Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder
Bron : Noord-Hollands Archief te Haarlem, BS Overlijden, Haarlem / Haarlem, 4 oktober 1815, aktenummer 4-10
Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder
Bron: NH Archief, Haarlem, Jansstraat met Bisschoppelijk Museum Jansstraat m. Grote Kerk
Bron: NH Archief, Haarlem, Garnizoenshospitaal te Haarlem
Bron: NH Archief, Haarlem, Garnizoenshospitaal te Haarlem

Van Haarlem naar de (wees) Kolonie te Veenhuizen

Als Jansje 17 jaar oud is, op 23-06-1828, wordt zij als weeskind opgenomen/gestuurd naar het weeshuis te Veenhuizen. Dit is een gedwongen Kolonie setting te Veenhuizen, georganiseerd door de Maatschappij van weldadigheid. In 1828 zit Jansje in gesticht 1 die voor wezen bestemd is. In april 1830 wordt zij overgeplaatst naar het gesticht 3, die ook voor wezen bestemd is.  

Jansje deelt een slaapzaal binnen de kolonie met 79 andere wezen. Ze slaapt in een hangmat, die overdag opgetrokken wordt naar het plafond en ruimte maakt voor lange tafels. Het eten is niet smakelijk, aardappelbrood, vaak ongebakken, is dagelijkse kost. Toch is het leven niet slecht voor de wezen. Ze krijgen 2 uur per dag school, frisse lucht, en redelijke voeding. Het leven op het platteland is voor de wezen een betere situatie dan in de stad.

Jansje werkt in 1829 in de fabriek, en in 1830 als Kamerwacht. Daarnaast doet zij ook werkzaamheden op het veld. Elke zondag moet Jansje naar de kerk. Ondanks dat alle weeskinderen van andere achtergronden komen, worden zij ingedeeld bij Rooms-katholiek of Hervormd. Tussen de  3 gestichten in worden 2 kerken en een pastorie gebouwd. Een voorwaarde om met ontslag te gaan, is onder andere dat het weeskind een religie aanhangt. Jansje wordt ingedeeld bij de Hervormde kerk.

Verlof en ontslag

Jansje mag 3 weken met verlof in 1830 vanuit de kolonie naar Haarlem. Het verlof naar haar broer, die geregistreerd staat als “Van Leeuwen” uit Haarlem die schoenmaker is, moet wel over Gerrit van Leeuwen gaan. Hij is op 06-06-1827 getrouwd met de halfzus van Jansje, en is dus de zwager van Jansje. Jansjes halfzus heet Catharina Maria Tit. Op de trouw akte staat dat Gerrit van Leeuwen een Schrijf en Rekenmeester is. Hun, of in elk geval Catharina’s zoon Abraham, die in 1824 als Abraham Tit wordt geboren werkt als schoenmaker als hij volwassen is. Vermoedelijk tot zeker oefende Gerrit in 1830 ten tijde van het verlof van Jansje ook het vak schoenmaker uit. 

In 1831 heeft zij een schuld van 35,15 florijn bij het Derde Gesticht. Dit is bijvoorbeeld geld dat Jansje heeft geleend voor kleding, verlof, en haar verdere onderhoud. (dat is omgerekend naar de waarde in 2022, ongeveer 325 euro).

Bezwaar tegen ‘zwarigheid’

Als Jansje een aanvraag doet tot ontslag in 1831 wordt dit geweigerd. Dit omdat er geacht wordt dat Jansje niet voor zichzelf kan zorgen en is door het weeshuis beschreven als “uit hoofde erg zwakke geestesvermogens, en is buiten staat voor zichzelf de kost te verdienen” (21-04-1831). Hierdoor mag Jansje nog niet met ontslag. Als Dhr. Bakker (vader van een Ida bakker uit Monnickendam) bezwaar maakt tegen de “zwarigheid” en een uitleg vraagt rondom het weigeren van het ontslag van Jansje, krijgt Jansje het jaar daarop wel permissie om te gaan.

Ze wordt ontslagen uit de kolonie van weldadigheid. Diaconie huis in Haarlem die de verantwoordelijkheid voor haar had en de maandelijkse kosten betaalden sturen de brief dat ze geen bezwaren zien en dat ze met ontslag mag gaan. Ze is dan 21 jaar oud.

Er zijn 3 registraties te vinden in Veenhuizen rondom de inschrijving van Jansje in het weeshuis. Daarnaast zijn er brieven en notities te vinden van Jansje in het Drents Archief rondom haar ontslag. Ook is er een register van de slaapzalen, en een verlof aanvraag, en tot slot een lening registratie.
In het Drents archief kun je veel vinden over weeskinderen die in de kolonie verbleven.

Een nieuw begin in Haarlem en Heemstede

Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder
Bron: NH Archief, Porveniershuisjes, Sint-Elisabeth’s of Groote Gasthuis

3 jaar na het vertrek uit de kolonie te Veenhuizen, verschijnt Jansje weer in Haarlem. Ze is dan 24 jaar oud. Maar dat wist zij zelf niet. Ze geeft wisselende geboortedatums aan bij het ziekenhuis en in het bevolkingsregister. Vanaf dan komt ze voornamelijk voor met de achternaam (van) Waverin. Ze bevalt alleenstaand van een dochtertje Elizabeth in het St. Elisabeth Gasthuis te Haarlem. Dit dochtertje overlijd als zij 3 jaar oud is op 1 januari 1838.

3 weken na het overlijden van haar dochter Elizabeth bevalt Jansje van haar dochter Jansje. Mijn oudmoeder. Jansje Waverin verblijft met haar pasgeboren baby op het Groot Heilig Land in Haarlem. Dit zijn woningen die bij het Gasthuis horen en onderdak bieden aan de meest armen van de samenleving, tevens konden mensen die meer geld hadden hier een huis huren voor zieken zorg.

Op 30-10-1839 huwt Jansje van Waveren met Jan Hooreman. Samen krijgen zij nog 5 kinderen. Al deze kinderen dragen de achternaam Hooreman. Hun dochter Jansje blijft echter als enige Waverin heten.

Dochter Jansje van Waverin

Dochter Jansje groeit op in armoede, en bevalt zelf ook alleenstaand in 1857 van een dochter. Het kindje wordt vernoemd naar de voedvrouw die de aangifte doet. Jansje verhuisd direct na de bevalling naar Heemstede. Haar dochter overlijd daar als zij 1 maand oud is.

Jacobus Olivier is op de akte direct boven de akte van het overlijden van Maria Elisabeth Waverin getuige bij het overlijden van Hillegonda Willems op 06-01-1858. Jacobus zou in 1865 gaan trouwen met Jansje Waverin. Dit is bewijs dat Jacobus Olivier al in 1858, 7 jaar voor hun huwelijk al aanwezig was in Heemstede en Jansje mogelijk kende.  

Bron: Noord-Hollands Archief te Haarlem, BS Overlijden Heemstede / Heemstede, 9 januari 1858, aktenummer 9-01
Bron: Noord-Hollands Archief te Haarlem, BS Overlijden Heemstede / Heemstede, 9 januari 1858, aktenummer 9-01
Bron: Eigen collectie, Johannes Olivier (Colorized by MyHeritage)
Bron: Eigen collectie, Johannes Olivier (Colorized by MyHeritage)

In 1864 bevalt Jansje van haar zoon Johannes Olivier. Ze is dan 26 jaar oud. Johannes wordt in 1865 erkent door Jacobus Olivier als zijn zoon tijdens het huwelijk tussen hem en Jansje. Jacobus heeft hier een aantal zaken voor geregeld, inclusief een armoede verklaring af te geven voor hun huwelijk. Maria Elisabeth Waverin is dan al niet meer in leven. Of zij tevens een dochter van Jacobus was, is niet aan te tonen. Hun zoon Johannes Olivier is mijn betovergrootvader.

Samen krijgen zij na Johannes nog 1 dochter met de uitgebreide naam : Johanna Cecilia Catherina Susanna Olivier. Via Johannes krijgen zij vele kleinkinderen, waar er ook een aantal van gehandicapt zijn.
Dit komt mogelijk omdat Jacobus naar Schiedam vertrok om jeneverbrander te worden. Hij ging failliet, en zoals velen in Schiedam is het goed mogelijk dat hij meer dronk van jenever dan het nog stookte.

Dankzij mede auteur Robert Keuntjes werd ik gewezen op een inschrijving in het gevangenis register.
Op 21-12-1880 wordt Jansje van Waverin opgepakt voor diefstal. Op 07-02-1881 wordt Jansje van Waverin, onder de spelling Johanna Waverein, veroordeeld voor diefstal en krijgt als straf 1 maand eenzame opsluiting in de gevangenis te Goes. Op 09-03-1881 wordt zij weer vrijgelaten. Het bewijst hoe arm het gezin was. En wat lijkt het mij heftig, om één maand eenzaam te worden opgesloten!

Tot slot

Jansje van Waverin overleed vrij jong, op 48-jarige leeftijd in 1859. Haar leven was niet lang, maar haar verhaal was wel groot. Er was zoveel te vinden over haar leven! Dochter Jansje overleed in 1916 en ik vind het ontzettend jammer dat ik geen foto van haar bezit, dankzij het gevangenisregister weet ik nu wel dat ze blond haar en blauwe ogen had.

Het boek “de kinderkolonie” geeft een prachtig beeld en inkijk in het leven van de wezen binnen Veenhuizen. Een echte aanrader.

Alle kolonisten Drents Archief – Jansje Waverijn Museum Haarlem Boek ‘de Kinderkolonie’

Zo herken je familie op oude foto’s
Is Rillaar één grote familie?
Ontdek meer over jouw achternaam
Over cijnsboeken in Noord-Brabant
‘Jansje van Waverin, weeskind in Veenhuizen en alleenstaande moeder’
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
rosita-olivier3.jpeg

Mijn naam is Rosita Olivier, geboren in 1989 te Nieuw-Lekkerland. ZZP’er van RoosGenealogie. Vanaf 2002 houd ik mij al bezig met stamboom onderzoek. Opgegroeid met het internet ben ik zeer ervaren met digitaal onderzoek binnen de genealogie. Naast het onderzoeken van stambomen heb ik ruim 15 jaar gewerkt binnen de zorg.
De combinatie van mijn interesses in stamboom onderzoek, psychologie, geschiedenis, pedagogiek en maatschappelijke ontwikkelingen maken dat ik vanuit andere perspectieven dan enkel ruwe data kijk naar een familie geschiedenis.

Heeft u vragen aan mij over een bepaald artikel, wensen om je eigen achternaam, stamreeks en/of stamboom te laten onderzoeken of een andere vraag, neem dan contact op via onderstaande kanalen.

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...